J.R.R. Tolkien

J.R.R. Tolkien (1892–1973), czyli John Ronald Reuel Tolkien, był brytyjskim pisarzem i filologiem. Urodził się w Bloemfontein, a wychowywał w Anglii. Studiował w Oksfordzie. Podczas pierwszej wojny światowej służył w armii brytyjskiej i uczestniczył w bitwie nad Sommą. Później rozwijał karierę akademicką, zajmując się dawnymi językami i literaturą. Przez wiele lat był profesorem Uniwersytetu Oksfordzkiego.

W 1937 roku opublikował „Hobbita”, a następnie rozwinął świat Śródziemia we „Władcy Pierścieni”. Tworzenie fikcyjnych języków było istotnym źródłem jego literackiej wyobraźni. Rozbudowana historia, geografia i mitologia nadają przedstawionemu światu wrażenie głębi. W centrum opowieści pozostają jednak wybory pojedynczych bohaterów. Tolkien bada pokusę władzy, znaczenie przyjaźni i zdolność do wyrzeczenia. Nie utożsamiał przy tym dzieła z prostą alegorią konkretnych wydarzeń historycznych.

Po śmierci autora jego syn Christopher opracował i wydał „Silmarillion” oraz liczne materiały z archiwum. Pozwoliły one poznać wieloletni proces powstawania legendarium. Tolkien pisał również eseje, przekłady i krótsze utwory fantastyczne. Ważne miejsce zajmuje jego refleksja nad baśnią i tworzeniem wtórnego świata. Dorobek pisarza zasadniczo wpłynął na rozwój nowoczesnej literatury fantasy. Zmarł w Bournemouth, pozostawiając twórczość łączącą wyobraźnię z głęboką znajomością tradycji językowej.

Śródziemie nie jest jedynie tłem dla niezwykłych zdarzeń. Jego dawne pieśni, nazwy i ślady przeszłości wpływają na decyzje bohaterów. Pamięć utraconych krain nadaje opowieści ton melancholii. Zwycięstwo nie oznacza prostego przywrócenia wszystkiego, co zostało zniszczone. Szczególnie ważna okazuje się rola małych istot pozbawionych politycznej potęgi. Taki układ pozwala przeciwstawić odpowiedzialność i współpracę marzeniu o całkowitym panowaniu.