Jan Chryzostom Pasek

Jan Chryzostom Pasek żył od około 1636 do 1701 roku. Był polskim szlachcicem, żołnierzem i pamiętnikarzem epoki baroku. Pochodził z Mazowsza. Kształcił się w kolegium jezuickim. Następnie uczestniczył w wojnach prowadzonych przez Rzeczpospolitą w połowie siedemnastego wieku. Służył między innymi pod dowództwem Stefana Czarnieckiego.

Najważniejszym dziełem Paska są „Pamiętniki”, obejmujące doświadczenia wojenne i późniejsze życie ziemiańskie. Autor opowiada o wyprawach, spotkaniach, sporach oraz codziennych obyczajach. Jego narracja przypomina żywą gawędę kierowaną do słuchaczy. Posługuje się anegdotą, humorem, przysłowiem i łacińskimi wtrąceniami. Chętnie eksponuje własną zaradność, odwagę i przywiązanie do szlacheckiego porządku. Z tego powodu relacja wymaga krytycznej lektury, a nie bezwarunkowego uznania za obiektywny zapis.

„Pamiętniki” są ważnym źródłem wiedzy o kulturze sarmackiej. Ukazują religijność, patriotyzm i codzienne interesy szlachcica. Ujawniają również uprzedzenia, skłonność do konfliktów i ograniczenia perspektywy społecznej. Dzieło wydano drukiem dopiero w dziewiętnastym wieku. Jego język oddziałał na późniejszą polską prozę historyczną. Pasek pozostaje jednym z najważniejszych autorów dawnego pamiętnikarstwa polskiego.