Piotr Skarga

Piotr Skarga (1536–1612) był polskim jezuitą, kaznodzieją i pisarzem religijnym. Urodził się w Grójcu. Studiował w Krakowie i podjął działalność duchowną. Po wstąpieniu do jezuitów rozwijał pracę edukacyjną oraz polemiczną. Został pierwszym rektorem Akademii Wileńskiej. Później pełnił funkcję nadwornego kaznodziei Zygmunta III Wazy.

Najbardziej znane dzieła Skargi to „Żywoty świętych” i „Kazania sejmowe”. W pierwszym przybliżał wzorce życia religijnego, oddziałując na wiele pokoleń czytelników. W drugim oceniał zagrożenia państwa i zachowania jego elit. Posługiwał się rozbudowaną retoryką, pytaniami, wyliczeniami i obrazowymi porównaniami. Państwo przedstawiał między innymi jako wspólnotę wymagającą troski oraz odpowiedzialności. Tekstów „Kazań sejmowych” nie należy automatycznie utożsamiać z zapisem rzeczywiście wygłoszonych wystąpień parlamentarnych.

Skarga należał do najważniejszych przedstawicieli polskiej kontrreformacji. Jego działalność obejmowała również organizowanie pomocy ubogim. Poglądy religijne i polityczne trzeba odczytywać w kontekście sporów wyznaniowych epoki. Późniejsza kultura nadała mu wizerunek proroczego ostrzegającego przed upadkiem ojczyzny. Ten obraz jest częścią recepcji, a nie pełnym opisem historycznej osoby. Skarga zmarł w Krakowie, pozostawiając dzieła istotne dla rozwoju polskiej prozy retorycznej.