Fiodor Dostojewski

Fiodor Dostojewski (1821–1881) był rosyjskim powieściopisarzem i publicystą. Urodził się w Moskwie, a znaczną część życia spędził w Petersburgu. Początkowo kształcił się w szkole inżynieryjnej. Debiutanccy „Biedni ludzie” zwrócili uwagę krytyki na jego zainteresowanie społecznym upokorzeniem. Za udział w kręgu Pietraszewskiego został aresztowany i skazany na śmierć. Po pozorowanej egzekucji wyrok zamieniono na katorgę, a następnie służbę wojskową na Syberii.

Doświadczenie zniewolenia opisał w „Wspomnieniach z domu umarłych”. Do jego najważniejszych powieści należą „Zbrodnia i kara”, „Idiota”, „Biesy” i „Bracia Karamazow”. Autor przedstawiał bohaterów uwikłanych w konflikty moralne, religijne i ideowe. Zbrodnia nie jest u niego jedynie zdarzeniem sensacyjnym. Staje się próbą sprawdzenia teorii, które pozwalają jednostce postawić się ponad innymi. Dialog różnych przekonań nadaje powieściom szczególną wielogłosowość.

Dostojewski badał wolność, winę, odpowiedzialność i możliwość duchowej przemiany. W jego świecie współistnieją współczucie, okrucieństwo, wiara oraz bunt przeciw cierpieniu. Silne zainteresowanie psychiką bohaterów łączy się z obrazem nowoczesnego miasta. Nie należy jednak utożsamiać wszystkich wypowiedzi postaci z poglądami autora. Jego pisarstwo wywarło istotny wpływ na filozofię i literaturę dwudziestego wieku. Zmarł w Petersburgu, pozostawiając jeden z najważniejszych dorobków europejskiej powieści psychologicznej.