Sonet IV – interpretacja

Temat metafizycznej walki człowieka z pokusami, grzechami i szatanem pojawia się w literaturze od czasów średniowiecza. Rozdarcie pomiędzy światem duszy a światem materialnym to jeden z głównych motywów obecnych w literaturze baroku. Przykładem lirycznego odniesienia do tej problematyki jest m.in. sonet IV Mikołaja Sępa-Szarzyńskiego znany pod nazwą „O wojnie naszej, którą wiedziemy z szatanem, światem i ciałem”.

Sonet IV – analiza utworu

Wiersz jest klasycznym sonetem włoskim. Dzieli się na trzy strofy posiadające cztery wersy oraz jedną strofę dwuwersową. Zachowany został układ opisowo-refleksyjny, który dzieli treść utworu na dwie części. Koncept opiera się na ukazaniu ziemskich dylematów człowieka jako wojny, której musi się podjąć, by żyć zgodnie z ideą chrześcijaństwa. Zrealizowany został nie tylko przy pomocy sugestywnych pytań retorycznych oraz apostrofy, ale również licznych epitetów i peryfrazie (omówieniu). Sonet IV mieści w sobie wiele oksymoronów, tzn. metaforycznych zestawień wyrazów, których znaczenie wyklucza się w wzajemnie. Zabieg ten pozwolił na ukazanie skłonności natury ludzkiej, które pełne są paradoksów. Wers rozpoczynający Sonet IV zbudowany jest na podstawie antytezy – zestawienia spokoju ze zbliżającą się wojną. Charakterystycznym dla tego utworu rozwiązaniem retorycznym jest stosowanie elipsy, a więc zamierzonego opuszczenia elementu zdania, które dynamizuje opis rozterek człowieka w trakcie jego ziemskiego życia.

Dualizm

Dla zrozumienia przesłania utworu bardzo ważne jest przypomnienie sobie kategorii dualizmu, która rozpowszechniona była w średniowieczu. Dualizm w ujęciu religijnym zakłada przede wszystkim istnienie dwóch, równie ważnych i potężnych, sił, które rządzą naturą. Siłami tymi jest dobro i zło. Świat rzeczywisty miał być efektem ścierania się tych dwóch potęg. Dobro mieści się w świecie duchowym – idealnym i nieskalanym. Zło natomiast osadzone jest w świecie materialnym. Człowiek – jako istota posiadająca duszę – osadzona jest pomiędzy wymiarami. Posiada w sobie więc zarówno cząstkę zła, jak i dobra. Do najważniejszego wyzwania ludzi należy więc pokonanie i odrzucenie doczesnego, stworzonego przez zło i pokusy, świata i zmierzanie do świętości – wymiaru duchowego.  

Sonet IV – interpretacja wiersza

 Utwór jest refleksją dotyczącą niebezpieczeństw, które gotuje człowiekowi świat doczesny. Zagrożenia te nie mają jednak jedynie pochodzenia piekielnego – do wyzwań ludzi należy również wystrzeganie się grzechów świata zewnętrznego oraz podszeptów pochodzących ze strony ciała, które powstrzymuje człowieka na drodze do zbawienia. Ludzie w Sonecie IV przedstawieni są jako bytujący w zawieszeniu pomiędzy niebem i piekłem. Tego rodzaju konflikt egzystencjalny znajduje swoje miejsce już w pierwszych wersach utworu:

Pokój szczęśliwość, ale bojowanie
Byt nasz podniebny

Podmiot liryczny, wypowiadając się w imieniu zbiorowości, zauważa, że ludzie odnajdują radość przede wszystkim w spokoju i życiu wolnym od rozterek; uważa jednak również, że ziemskie życie połączone jest nierozerwalnie z codzienną walką. Walka ta – zdaniem podmiotu lirycznego – dotyczy przede wszystkim przeciwstawianiu się Szatanowi, którego nazywa w Sonecie IV „Hetmanem ciemności”. Ten sposób obrazowania źródeł zła – podobnie jak inne, obecne w utworze – zbliżone są do metaforyki wojennej. Armie Szatana, które starają się odsunąć człowieka od zbawienia, zmuszają ludzkość do tego, by przeciwstawiać się im w podobny sposób. Początkowa strofa dotyczy więc pierwszej przyczyny pokus – piekła.

Dodaj komentarz