Człowiek nie pozostaje przez całe życie dokładnie taki sam. Nie chodzi tylko o wygląd zewnętrzny. Cechy naszego charakteru zmieniają się w zależności od doświadczeń życiowych, środowiska, w jakim dorastamy i funkcjonujemy, czy nawet ludzi, których spotykamy na swojej drodze. Istnieją takie sytuacje, które skłaniają nas do świadomej i zaplanowanej zmiany w sobie samych. Mnóstwo przykładów takich chwil możemy odnaleźć w literaturze pięknej.
To opracowanie tematu matury poprawkowej z 2024 roku, zobacz inne Tematy rozprawek maturalnych
Spis treści
Potop
Najsłynniejszym chyba bohaterem literatury polskiej, który zdecydował się zmienić swoje życie o sto osiemdziesiąt stopni, jest Andrzej Kmicic, główny bohater Potopu, drugiej części trylogii narodowej autorstwa Henryka Sienkiewicza. Andrzej Kmicic był litewskim szlachcicem, słynącym w okolicy z umiłowania hulaszczego trybu życia, a także niesamowitej odwagi i impulsywności, która często kazała mu działać, zanim owo działanie zostało dokładnie przemyślane. W ten sposób naraził się laudańskiej szlachcie, kiedy w akcie zemsty za zamordowanie swoich towarzyszy spalił całą wieś Wołmontowicze. Nie to jednak było dla niego najstraszliwszym błędem. W czasie bowiem potopu szwedzkiego, który nastał w tym samym momencie, poddał się manipulacji księcia Janusza Radziwiłła i stanął po jego stronie, kiedy ten okazał się zdrajcą Rzeczypospolitej. Ten błąd kosztował Kmicica utratę miłości Oleńki Billewiczówny. Tego mężczyzna nie mógł znieść i postanowił poświęcić wszystko, byle tylko zrehabilitować się w oczach ukochanej. Zmienił nazwisko i stanął w obronie ojczyzny. Wsławił się w czasie walk pod Jasną Górą, a później służył samemu królowi Janowi Kazimierzowi, czego o mały włos nie przypłacił życiem. Ostatecznie został zrehabilitowany przez samego monarchę, a co najważniejsze – odzyskał miłość Oleńki. Do tego jednak doprowadziła mozolna i wymagająca wielu poświęceń przemiana wewnętrzna.
Quo vadis
Również Winicjusz, bohater innej wielkiej powieści Henryka Sienkiewicza, Quo vadis, doznał takiej przemiany. Był on rzymskim żołnierzem, człowiekiem brutalnym, upajającym się wojną, władzą i wielodniowymi ucztami. Zakochał się jednak w Ligii, młodej chrześcijance. Widząc, że nie zdobędzie jej serca przemocą, postanowił zmienić samego siebie. Powoli poznawał naukę chrześcijan i rezygnował ze swojego dotychczasowego trybu życia. Stawał się cichy i pokorny, dostrzegał, że to właśnie miłość, dobro i przebaczenie są najważniejszymi cechami człowieka. Ligia odwzajemniła uczucie mężczyzny i oboje, mimo wielu trudności, jakie ich miłość napotkała po drodze, ostatecznie odnaleźli wspólne szczęście. Od tej pory żyli cicho i spokojnie, ale właśnie dlatego szczęśliwie.
Opowieść wigilijna
W kontekście przemiany warto wspomnieć o Ebenezerze Scrooge’u, głównym bohaterze Opowieści wigilijnej Charlesa Dickensa. Był to stary i zgorzkniały bankier, który nienawidził świąt Bożego Narodzenia. Nie znosił też towarzystwa ludzi. Fascynowały go wyłącznie pieniądze. W noc wigilijną nawiedziły go jednak duchy, które pokazały mu przeszłe, teraźniejsze oraz przyszłe święta Bożego Narodzenia. Mężczyzna zrozumiał, co doprowadziło go do takiej sytuacji życiowej, a także to, jakie może mieć ona konsekwencje nie tylko dla niego samego, lecz także dla ludzi w jego otoczeniu. Postanowił się zmienić. Stał się przyjazny i pomocny. Od tej pory nie szczędził pieniędzy na pomoc ludziom i zaczął dbać o relacje z bliskimi. Odzyskanie poczucia bycia kochanym przywróciło Scrooge’owi szczęście.
Inne przykładowe konteksty
Zbrodnia i kara
Rodion Raskolnikow przechodzi głęboką przemianę pod wpływem wyrzutów sumienia. Początkowo wierzy, że jako jednostka wybitna ma prawo przekroczyć normy moralne. Zabójstwo lichwiarki ma potwierdzić jego teorię. Szybko jednak okazuje się, że psychika nie pozwala mu żyć w zgodzie z popełnioną zbrodnią. Choroba, lęk i izolacja prowadzą do kryzysu. Kluczową rolę odgrywa Sonia, której wiara i bezwarunkowa miłość skłaniają go do przyznania się do winy. Motywacją do przemiany staje się cierpienie oraz potrzeba moralnego oczyszczenia.
Przedwiośnie
Cezary Baryka przechodzi ewolucję światopoglądową pod wpływem doświadczeń historycznych. Rewolucja w Baku oraz śmierć matki burzą jego młodzieńczy idealizm. Początkowo fascynuje się hasłami o równości społecznej. Z czasem dostrzega brutalność i chaos rewolucji. Konfrontacja z rzeczywistością niepodległej Polski skłania go do dalszych poszukiwań. Motywacją do przemiany staje się rozczarowanie ideologią oraz potrzeba znalezienia autentycznego sensu działania.
Chłopcy z Placu Broni
Przemiana Nemeczka polega na przejściu od roli lekceważonego chłopca do bohatera. Jego motywacją jest potrzeba uznania oraz lojalność wobec przyjaciół. Mimo słabości fizycznej wykazuje się odwagą i determinacją. Doświadczenie wykluczenia i niesprawiedliwości mobilizuje go do działania. Nemeczek udowadnia, że jest gotów poświęcić zdrowie dla wspólnoty. Motywem przemiany staje się pragnienie godności i przynależności.
Krzyżacy
Zbyszko z Bogdańca początkowo kieruje się impulsem i młodzieńczą fantazją. Jego nierozważne czyny narażają go na niebezpieczeństwo. Z czasem dojrzewa pod wpływem miłości do Danusi i Jagienki. Wojna oraz osobiste tragedie uczą go odpowiedzialności. Zbyszko zaczyna rozumieć wagę obowiązku wobec wspólnoty. Motywacją do przemiany jest doświadczenie straty oraz dorastanie do roli rycerza.
Podsumowanie
Z powyższych przykładów wynika, że do zmiany wewnętrznej najczęściej motywuje nas miłość. Ta, którą chcemy uzyskać, albo ta, którą utraciliśmy. To właśnie to najsilniejsze ze wszystkich uczuć jest w stanie unieść nas ponad własną dumę i pychę oraz sprawić, że przyznamy przed samymi sobą, iż dotąd pozwalaliśmy sobie na niedoskonałości i błędy. Jednak jeśli je naprawimy, nadal będziemy mieli szansę na przyszłe życie w szczęściu i miłości, z ukochanymi osobami u naszego boku.