Latarnik Henryka Sienkiewicza to nowela, która mimo upływu ponad wieku od jej napisania wciąż wzrusza i zdobywa nowe pokolenia czytelników. Jest to w zasadzie opowieść uniwersalna, obfitująca w motywy dobrze znane w literaturze, dlatego wpisuje się w określony, szeroki kontekst interpretacyjny.
Spis treści
Motyw nostalgii
Główny bohater Latarnika, Skawiński, to emigrant, który od czterech dekad nie widział ojczystej ziemi, a od wielu lat nie słyszał ojczystego języka. To bardzo częsty motyw w literaturze polskiej XIX wieku, ponieważ Polska znajdowała się wówczas pod zaborami i wielu twórców opuszczających kraj musiało mierzyć się z nostalgią. Nieprzypadkowo książką, która wywołuje falę patriotycznego wzruszenia w Skawińskim, jest właśnie Pan Tadeusz Adama Mickiewicza – poemat będący wyrazem tęsknoty za ojczyzną.
Motyw podróży/tułaczki
Skawiński przez wiele dekad nie mógł znaleźć swojego miejsca na ziemi. Tułał się po świecie i imał różnych zawodów, w nadziei, że gdzieś w końcu uda mu się osiąść na stałe. W końcu jednak zawsze coś stawało mu na przeszkodzie i mimo początkowych sukcesów zmuszony był ruszać dalej. Tego rodzaju tułaczka towarzyszy literaturze od jej zarania – wystarczy przypomnieć sobie Odyseję Homera, opowiadającą o wieloletniej podróży Odyseusza do rodzinnej Itaki. Skawiński również uzależnia swoje niepowodzenia od działania siły wyższej, twierdząc, że jego klęski przychodzą ze strony Gwiazdy Polarnej.
Motyw samotności
Samotność to jeden z najważniejszych motywów w noweli. Skawiński poprzez emigrację i wieloletnią tułaczkę niejako skazany jest na życie w odosobnieniu i nie jest w stanie nawiązywać trwałych relacji. Po dotarciu do Aspinwall początkowo próbuje żyć w zgodzie z mieszkańcami miasteczka, jednak z czasem wtapia się w samotność swojej latarni i ogranicza kontakty z ludźmi. Samotność jest cechą charakterystyczną wielu bohaterów tragicznych, których los ma uświadomić czytelnikowi ważne prawdy o życiu. Samo miejsce pracy Skawińskiego – latarnia morska przypominająca pustelnię – dodatkowo podkreśla jego osamotnienie.
Motyw przyrody
W Latarniku wyraźnie podkreślona zostaje rola przyrody w życiu człowieka. Skawiński pracował w różnych miejscach świata i widział krajobrazy wielu kontynentów. W Aspinwall panuje umiarkowany klimat, a monotonny krajobraz morski koresponduje ze stanem ducha bohatera, który pragnie odpoczynku i spokoju po trudnym, pełnym doświadczeń życiu.
Motyw starości
Skawiński jest człowiekiem siedemdziesięcioletnim, co zostaje mu przypomniane podczas rozmowy kwalifikacyjnej na stanowisko latarnika. Mimo wieku zachował siłę i sprawność, dzięki czemu może sumiennie wykonywać swoje obowiązki. Starość dopada go jednak od strony psychicznej – bohater jest wyczerpany długim i skomplikowanym życiem oraz pragnie odpoczynku. Uświadamia to czytelnikowi, że starość zaczyna się przede wszystkim w umyśle człowieka.