Dwór – interpretacja wiersza

Czesław Miłosz, laureat literackiej Nagrody Nobla (1980), pisarz, historyk czy też krytyk, jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych, współczesnych polskich poetów. Omawiany wiersz, Dwór, pochodzi ze zbioru Na brzegu rzeki, wydanego w 1994 roku. Autor powraca nim do szczęśliwych lat dziecięcych i porównuje je z ówczesną rzeczywistością.

Dwór – analiza i środki stylistyczne

Wiersz Dwór należy do cyku tematycznego Litwa, po pięćdziesięciu dwóch latachUtwór zbudowany jest w sposób stychiczny – brak jest podziału na odrębne zwrotki. Złożony jest z dwudziestu jeden wersów, które różnią się ilością zgłosek. W wierszu nie znajdziemy także rymów, jest to wiersz biały – ogółem ma on budowę stosunkowo nieregularną, nie trzyma się ściśle żadnej ustalonej formy.

Podmiotem lirycznym jest postać powracająca do radosnych lat dzieciństwa, odwiedzająca dom, w którym się niegdyś wychowywała. Zastosowana liryka ma charakter bezpośredni, osoba mówiąca ujawnia się, wykorzystane są czasowniki w pierwszej osobie liczby mnogiej, a także określone zaimki (interesuje mnie, nie poznałem, pamiętałem). Dodatkowo, wypowiada się ona w imieniu swoim oraz dworku, jak gdyby dzieliła się także jego wspomnieniami, a minione dzieciństwo było ich wspólnym przeżyciem (traciliśmy liście, zasypywały nas śniegi, razem jesteśmy, we wspólnej starości).

Z uwagi na nostalgiczny, osobisty charakter tekstu, podmiot liryczny można utożsamiać z samym Czesławem Miłoszem. Atmosfera utworu jest refleksyjna, melancholijna i pełna zadumy i przemyśleń nad przeszłością. Odpowiedniej intonacji nadają dziełu anafory – spójnik i pojawia się na początku czterech wersów.

Treść wzbogacona została również o inne środki stylistyczne – opis wspominanego i zastanego krajobrazu uplastyczniają epitety, nadające też odpowiedniego zabarwienia uczuciowego (dawne ścieżki, stare drzewa, wspólna starość, lipowa aleja). Czytelnik może z łatwością zobrazować sobie tytułowy dworek i jego otoczenie. Wrażenie to wzmacniają dodatkowo porównania (kolor rzeki jak rdzawej samochodowej oliwy). Emocje towarzyszące podmiotowi lirycznemu pokazują metafory (rów­no­cze­śnie, rok po roku, tra­ci­li­śmy li­ście) oraz powtórzenia i wyliczenia, zwracające uwagę na określone fragmenty tekstu, uwypuklające ich znaczenie (i sady, kraina os i szer­sze­ni opi­tych sło­dy­czą zmur­sza­ły i za­pa­dły się, ani szu­wa­rów, ani li­lii wod­nych). Warstwę stylistyczną wiersza można więc określić jako stosunkowo rozbudowaną i bogatą w różnorodne środki artystyczne.

Dwór – interpretacja wiersza

Wiersz Dwór dotyczy powrotu Czesława Miłosza do miejsca, w którym przyszedł na świat i spędzał pierwsze lata – czyli do tytułowego dworku w Szetejnie, małej wsi leżącej obecnie na terytorium Litwy.

Poeta opisuje wrażenia, jakie odniósł po kilkudziesięcioletniej nieobecności w tym majątku. Bez problemu udaje mu się odnaleźć drogę, trafić nad rzekę. Lata, które minęły, odcisnęły jednak znaczące piętno na rodzinnej posiadłości. Podmiot liryczny zestawia swoje wspomnienia z zastaną rzeczywistością. Dworek, choć dobrze znany, okazuje się być miejscem obcym. Woda w rzece jest brudna, odpychająca, silnie zanieczyszczona. Próżno szukać na niej lilii wodnych czy ptactwa. Park pozbawiony został drzew, które z czasem spróchniały – wraz z nimi odeszły też szerszenie i osy. Zlikwidowano sady, nie rodzą już one dorodnych, soczystych owoców, zastąpiły je chwasty i dzika roślinność.

Kraina zapamiętana z dzieciństwa już nie istnieje, została nadszarpnięta zębem czasu. Osoba mówiąca nie czuje jednak złości i rozczarowania, zdaje sobie sprawę, że jest to naturalna kolej rzeczy. Nie było nikogo, kto pielęgnowałby park i ogród oraz dbał o zabudowania. Wciąż czuje się silnie związana z tym miejscem, identyfikuje się z nim i utożsamia.

Osoba mówiąca wspomina spędzone tu chwile i zauważa, że upływ lat zdewastował nie tylko dom – wpłynął także na niego samego. Podmiot liryczny także się zestarzał, nie jest już tą osobą, którą był kiedyś – powolnie przemija, ramię w ramię z dworkiem.

Wizyta ta stanowi rozliczenie z przeszłością, poeta jest świadomy, że raj i beztroskie dzieciństwo nie wrócą, a on znajduje się coraz bliżej kresu ziemskiej wędrówki. Jest też ciekawy, co działo się pod jego nieobecność, kto zamieszkiwał to miejsce i w jaki sposób je wykorzystywał. Dostrzega ubogi barak i zamieszkujących tam ludzi, którzy prawdopodobnie stopniowo niszczyli dworek, aby uzyskać materiały na naprawy bądź opał. Podmiot nie traktuje ich jednak jak wandali, rozumie ich położenie i trudne warunki życiowe.

Z wiersza bije szacunek do wszelkiego istnienia i pochwała świata, jakikolwiek by on nie był. Dworek utracił dawne piękno, ale wciąż ma ogromną wartość, nawet jeśli wyłącznie sentymentalną.

Podsumowanie

Dworek w literaturze to nie tylko rodzaj zabudowania, ale także symbol krainy szczęśliwości, mitycznej Arkadii, szczególnie ważny w polskiej kulturze. Czesław Miłosz przez wiele lat przebywał na emigracji, dlatego też powrót do rodzinnego domu jest dla niego wyjątkowo znaczącym wydarzeniem, skłaniającym do głębszej refleksji nad światem oraz istnieniem.

Dodaj komentarz