Utwór Czesława Miłosza „Nadzieja” należy do zbioru „Świat. Poema naiwne”, napisanego w 1943 roku. Jednymi z najważniejszych wierszy cyklu są „Wiara”, „Nadzieja” i „Miłość”, odnoszące się do trzech cnót teologicznych.
Nadzieja – analiza utworu
Wiersz składa się z trzech strof o różnej liczbie wersów. Pierwsza zwrotka jest pięciowersowa, druga – czterowersowa, a trzecia – sześciowersowa. Utwór został napisany jedenastozgłoskowcem, ze średniówką po piątej sylabie. Układ rymów jest nieregularny, chociaż dominują rymy krzyżowe. Wiersz należy do liryki podmiotu zbiorowego, poeta wypowiada się w imieniu wszystkich ludzi, ponieważ porusza uniwersalną tematykę postrzegania świata. Świadczy o tym zastosowanie czasowników w pierwszej osobie liczby mnogiej oraz odpowiednich zaimków („gdybyśmy”, „byśmy zobaczyli”, „nas oko łudzi”). Zajmuje również głos jako jednostka („znałem”).
Warstwa stylistyczna utworu jest dosyć rozbudowana. Pojawiają się apostrofy, osoba mówiąca zwraca się bezpośrednio do czytelnika („kiedy stoisz w bramie”). Zastosowano epitety („żywym ciałem”, „kwiat nowy”), metafory („jeszcze kwiat nowy i gwiazdę niejedną w ogrodzie świata byśmy zobaczyli”), porównania („wszystkie rzeczy, które tutaj znałem, są niby ogród, kiedy stoisz w bramie”, „cały świat za nim zaraz być przestaje, jakby porwały go ręce złodziei”), a także wyliczenia („wzrok, dotyk ani słuch nie kłamie”).
Nadzieja – interpretacja wiersza
Cykl „Świat. Poema naiwne” stanowił próbę ucieczki od brutalnej, wojennej rzeczywistości. Poeta powrócił więc we wspomnieniach do krainy swojego dzieciństwa, gdy dopiero odkrywał świat. Zbiór składa się z dwudziestu wierszy, które można odczytywać pojedynczo lub jako poemat. Panuje w nim atmosfera spokoju i bezpieczeństwa. W cyklu pojawia się również tematyka filozoficzna. Utwory „Wiara”, „Nadzieja” i „Miłość” przedstawiają interpretację trzech cnót teologicznych. Autor podjął się próby zdefiniowania człowieczeństwa oraz określenia sensu życia. Miłosz uważał, że rolą poety jest walka o podtrzymanie najważniejszych wartości, które łatwo zostają porzucone w wojennej rzeczywistości. Zniszczenie i przemoc osłabiły fundamenty kultury i moralności, ludzie musieli skoncentrować się wyłącznie na przetrwaniu. Utwór „Nadzieja” można odczytywać w kontekście wojny i towarzyszących jej tragedii. Poeta podjął się próby ponownego odnalezienia piękna świata i zaufania ludzkim zdolnościom poznawczym.