zinterpretuj.pl⌕
Interpretacja

Pani Twardowska – interpretacja

Adam Mickiewicz to polski wieszcz narodowy i największy poeta epoki romantyzmu. Na stałe wpisał się w kanon lektur szkolnych takimi dziełami jak “Pan Tadeusz” czy “Dziady”.  Utwór “Pani Twardowska” ukazał się w zbiorze “Ballady i romanse” w 1822 roku. Jest to także rok, który umownie wyznacza początek polskiego romantyzmu.

Spis treści
REKLAMA

Pani Twardowska – treść wiersza

Treść utworu Pani Twardowska
Jedzą, piją, lulki palą,
Tańce, hulanka, swawola;
Ledwie karczmy nie rozwalą,
Ha, ha! Hi, hi! hejże! hola!
Rozwiń treść utworu

Twardowski siadł w końcu stoła,
Podparł się w boki jak basza:
,,Hulaj dusza! hulaj!" woła,
Śmieszy, tumani, przestrasza.

Żołnierzowi, co grał zucha,
Wszystkich łaje i potrąca,
Świsnął szablą koło ucha:
Już z żołnierza masz zająca.

Na patrona z trybunału,
Co milczkiem wypróżniał rondel,
Zadzwonił kieską, pomału:
Z patrona robi się kondel.

Szewcu w nos wyciął trzy szczutki,
Do łba przymknął trzy rureczki,
Cmoknął: cmok! i gdańskiej wódki
Wytoczył ze łba pół beczki.

Wtem, gdy wódkę pił z kielicha,
Kielich zaświstał, zazgrzytał;
Patrzy na dno: — ,,Co u licha?
Po coś tu, kumie, zawitał?"

Diablik to był w wódce na dnie:
Istny Niemiec, sztuczka kusa;
Skłonił się gościom układnie,
Zdjął kapelusz i dał susa.

Z kielicha aż na podłogę
Pada, rośnie na dwa łokcie,
Nos jak haczyk, kurzą nogę,
I krogulcze ma paznokcie.

,,A, Twardowski... witam bracie!"
To mówiąc, bieży obcesem:
,,Cóż to, czyliż mię nie znacie?
Jestem Mefistofelesem.

Wszak ze mnąś na Łysej Górze
Robił o duszę zapisy:
Cyrograf na byczej skórze
Podpisałeś ty i bisy.

Miały słuchać twego rymu;
Ty, jak dwa lata przebiegą,
Miałeś pojechać do Rzymu,
By cię tam porwać jak swego.

Już i siedem lat uciekło,
Cyrograf nadal nie służy:
Ty, czarami dręcząc piekło,
Ani myślisz o podróży.

Ale zemsta, choć leniwa,
Nagnała cię w nasze sieci:
Ta karczma Rzym się nazywa...
Kładę areszt na waszeci".

Twardowski ku drzwiom się kwapił
Na takie dictum acerbum;
Diabeł za kontusz ułapił:
,,A gdzie jest nobile verbum?"

Co tu począć? kusa rada,
Przyjdzie już nałożyć głową...
Twardowski na koncept wpada
I zadaje trudność nową.

,,Patrz w kontrakt, Mefistofilu,
Tam warunki takie stoją:
Po latach tylu a tylu,
Gdy przyjdziesz brać duszę moją,

Będę miał prawo trzy razy
Zaprząc ciebie do roboty,
A ty najtwardsze rozkazy
Musisz spełnić co do joty.

Patrz, oto jest karczmy godło,
Koń malowany na płótnie;
Ja chcę mu wskoczyć na siodło,
A koń niech z kopyta utnie.

Skręć mi przy tym biczyk z piasku,
Żebym miał czym konia chłostać;
I wymuruj gmach w tym lasku,
Bym miał gdzie na popas zostać.

Gmach będzie z ziarnek orzecha,
Wysoki pod szczyt Krępaku,
Z bród żydowskich ma być strzecha,
Pobita nasieniem z maku.

Patrz, oto na miarę ćwieczek,
Cal gruby, długi trzy cale:
W każde z makowych ziareczek
Wbij mnie takie trzy bretnale".

Mefistofil duchem skoczy,
Konia czyści, karmi, poi,
Potem bicz z piasku utoczy,
I już w gotowości stoi.

Twardowski dosiadł biegusa,
Probuje podskoków, zwrotów,
Stępa, galopuje, kłusa —
Patrzy, aż i gmach już gotów.

,,No! wygrałeś, panie bisie,
Lecz druga rzecz nieskończona:
Trzeba skąpać się w tej misie —
A to jest woda święcona".

Diabeł kurczy się i krztusi,
Aż zimny pot na nim bije:
Lecz pan każe, sługa musi,
Skąpał się biedak po szyję.

Wyleciał potem jak z procy,
Otrząsł się, dbrum! parsknął raźnie:
,,Teraz jużeś w naszej mocy,
Najgorętsząm odbył łaźnię".

,,Jeszcze jedno, będzie kwita:
Zaraz pęknie moc czartowska! —
Patrzaj, oto jest kobiéta,
Moja żoneczka, Twardowska.

Ja na rok u Belzebuba
Przyjmę za ciebie mieszkanie;
Niech przez ten rok moja luba
Z tobą jak z mężem zostanie.

Przysiąż jej miłość, szacunek
I posłuszeństwo bez granic;
Złamiesz choć jeden warunek,
Już cała ugoda na nic".

Diabeł do niego pół ucha,
Pół oka zwrócił do samki,
Niby patrzy, niby słucha —
Tymczasem już blisko klamki.

Gdy mu Twardowski dokucza,
Od drzwi, od okien odpycha,
Czmychnąwszy dziurką od klucza,
Dotąd, jak czmycha, tak czmycha.

Źródło wydania: Adam Mickiewicz, Poezje, tom 1 (Wiersze młodzieńcze - Ballady i romanse - Wiersze do r. 1824), wyd. 2 zwiększone, Krakowska Spółdzielnia Wydawnicza, Kraków 1922

Pani Twardowska – analiza utworu

“Pani Twardowska” to utwór, który jest przykładem liryki pośredniej – obecny jest tu trzecioosobowy, wszechwiedzący narrator, który snuje opowieść, wprowadzając w nią czytelnika. Nie mamy tu bezpośrednich zwrotów podmiotu, który ujawniłby się w pierwszej osobie liczby pojedynczej.

Budowę tego dzieła można określić jako klasyczną. Utwór jest balladą – to synkretyczny gatunek, który łączy w sobie cechy liryki, dramatu i epiki. Cechą ballady jest między innymi obecność postaci fantastycznych – w tym przypadku diabła – oraz tematyka, która dotyczy niezwykłych wydarzeń. Ballada była gatunkiem bardzo popularnym w epoce romantyzmu. “Pani Twardowska” to utwór, na który składa się aż trzydzieści jeden strof, a każda ma cztery wersy. Napisano go ośmiozgłoskowcem oraz zastosowano rymy krzyżowe abab.

Język Mickiewicza to język bogaty w środki stylistyczne. Tekst przede wszystkim ubogacają i upoetyczniają liczne epitety. W balladzie można się natknąć na takie przymiotniki jak “gdańskiej”, “układnie”, “krogulcze”. Dzięki zastosowanym epitetom odbiorca łatwiej może zwizualizować sobie, co aktualnie dzieje się w utworze. Ze względu na datę powstania ballady, znaleźć w niej można także słowa, które dla współczesnego czytelnika są już archaizmami: “czyliż”, “waszeci”. Gdyby dziś użył ich współczesny autor, zostałyby one uznane za stylizację na dawny język polski w celu oddania klimatu ubiegłych czasów.

Mickiewicz zastosował też onomatopeje, czyli wyrazy dźwiękonaśladowcze. Oddają one na przykład śmiech bohaterów ballady (“Cha cha, chi chi”), dzięki czemu obraz staje się żywszy, a czytelnik bardziej może się wczuć w jego odbiór. Podobną funkcję pełnią wykrzyknienia, które dodatkowo skupiają uwagę odbiorcy na konkretnych momentach utworu: ”Hulaj dusza! hulaj!”. Autor naśladuje tutaj język potoczny, stosując kolokwializmy, czyli wyrażenia stosowane raczej w mowie codziennej, a nie w języku literackim. Są to więc takie słowa jak “rozwalą”, “co u licha” czy “do łba”. Ożywiają one bohaterów, sprawiają, że stają się oni bardziej realistyczni oraz lepiej oddają klimat pijatyki w karczmie. Z kolei zdrobnienia są środkiem, który często występuje w ludowych balladach, stąd też ich obecność w tym utworze: „żo­necz­ka”, „dia­blik”, „bi­czyk”- podkreślają one komizm pojawiający się w balladzie. Oprócz tego wyróżnić można jeszcze porównania takie jak “podparł się w boki jak basza”, które także służą zobrazowaniu czytelnikowi, co dzieje się w utworze. Mickiewicz podkreśla tak fakt, że wszystko dzieje się w trakcie zabawy. 

Pani Twardowska – interpretacja utworu

Utwór oparty jest na legendzie o panu Twardowskim, który zawarł pakt z diabłem i sprzedał swoją duszę za nieśmiertelność. Był to polski szlachcic i czarnoksiężnik, który stał się bohaterem wielu baśni, legend i opowieści. Jego historia stała się kanwą dla ballady napisanej przez polskiego wieszcza. Można by rzec, że Mickiewicz dokonał parafrazy podań związanych z tą postacią i napisał jej własną wersję. Dodatkowo pojawia się tutaj raczej nieczęsto spotykany u poety komizm sytuacyjny. 

Ballada opisuje biesiadę w karczmie, w trakcie której pan Twardowski bawi się i obnaża w ludziach nieciekawe aspekty ich charakteru – na przykład skutecznie straszy żołnierza. W międzyczasie pojawia się tam diabeł – Mefistofeles – który przyszedł po duszę Twardowskiego, zgodnie z zawartym paktem. Twardowski wymyśla więc coraz to nowe zadania, które diabeł musi wykonać, by porwać go do piekła, na przykład wykąpać się w wodzie święconej.

Pani Twardowska to natomiast stworzona przez Mickiewicza postać żony tego bohatera, która nie pojawia się w innych podaniach. Jej wprowadzenie miało służyć komizmowi w utworze. Okazuje się ona bowiem najstraszniejszym wyzwaniem, któremu nie podołał diabeł. Miał on bowiem spędzić z nią rok jako swoją żoną, ale tego było dla niego już za wiele.

Pani Twardowska dokonała więc tego, czego nie mogła zrobić woda święcona i w ten sposób uratowała swojego męża przed skutkami paktu z wysłannikiem piekła. Miało być to w zamierzeniu efektem komicznym. W balladzie nastąpiło więc złamanie ludowej zasady morału i tego, że obietnic należy dotrzymywać – Twardowskiemu udało się wymknąć diabłu za pomocą własnych, nieczystych sztuczek. Jest to przewrotna opowieść o moralności i o tym, że nie zawsze postępujący niesłusznie otrzymają zasłużoną karę.

“Pani Twardowska” jest więc balladą zawierającą w sobie komizm sytuacyjny oparty na postaci stworzonej przez Mickiewicza. Cała historia oparta jest na legendzie o losach czarnoksiężnika Twardowskiego, który sprzedał duszę diabłu. Mickiewicz dokonał tu niejakiego rozbrojenia zła, stawiając Mefistofelesa w kolejnych komicznych sytuacjach i kończąc utwór jego ucieczką przed spędzeniem roku z panią Twardowską. Utwór mocno różni się od typowych utworów romantycznych i stanowi dla nich mocny kontrast.