Pogrzeb kapitana Meyznera – interpretacja
Juliusz Słowacki, to jeden z najwybitniejszych polskich poetów, polskiego romantyzmu. Określa się go nawet mianem, jednego z wieszczów narodowych. Poruszał ważne tematy egzystencjalne, patriotyczne, a także z zakresu mistycyzmu. Jednym z jego dzieł, powstałych w pierwszej połowie XIX wieku jest „Pogrzeb kapitana Meyznera”.
Spis treści
Pogrzeb kapitana Meyznera – treść wiersza
Wzięliśmy biedną trumnę ze szpitalu, Do żebrackiego mieli rzucić dołu; Ani łzy jednej matczynego żalu, Ani grobowca nad garstką popiołu!
Rozwiń treść utworu
Wczora był pełny młodości i siły — Jutro nie będzie nawet — i mogiły. Gdyby przynajmniej przy rycerskiej śpiewce Karabin jemu pod głowę żołnierski! Ten sam karabin, w którym na panewce Kurzy się jeszcze wystrzał belwederski, Gdyby miecz w sercu lub śmiertelna kula — Lecz nie! — szpitalne łoże i koszula! Czy on pomyślał — tej nocy błękitów, Gdy Polska cała w twardej zbroi szczękła, Gdy leżał smętny w trumnie Karmelitów, A trumna w chwili zmartwychwstalnej pękła. Gdy swój karabin przyciskał do łona — Czy on pomyślał wtenczas, że tak skona?! Dziś przyszedł chciwy jałmużny odźwierny I przyszły wiedmy, które trupów strzegą, I otworzyli nam dom miłosierny, I rzekli: ,,Brata poznajcie waszego! Czy ten sam, który wczora się po świecie Kołatał z wami? — Czy go poznajecie?" I płachtę z głowy mu szpitalną zdjęto, Nożem pośmiertnych rzeźników czerwoną; Źrennicę trzymał na blask odemkniętą, Ale od braci miał twarz odwróconą; Więceśmy rzekli wiedmom, by zawarły Trumnę, bo to jest nasz brat — ten umarły. I przeraziła nas wszystkich ta nędza, A jeden z młodszych spytał: ,,Gdzież go złożą?" Odpowiedziała mu szpitalna jędza: ,,W święconej ziemi, gdzie przez miłość bożą Kładziemy poczet nasz umarłych tłumny, W jeden ogromny dół — na trumnach trumny". Więc ów młodzieniec, męki czując szczere, Wydobył złoty jeden pieniądz drobny I rzekł: ,,Zaśpiewać nad nim Miserere, Niechaj ogródek ma i krzyż osobny..." Zamilkł: a myśmy pochylili głowy, Łzy i grosz sypiąc na talerz cynowy. Niech ma ogródek — i niech się przed Panem Pochwali tym, co krzyż na grobie gada: Że był w dziewiątym pułku kapitanem, Że go słuchała rycerzy gromada, A dziś ojczyźnie jest niczym niedłużny, Chociaż osobny ma kurhan — z jałmużny. Ale Ty, Boże! który z wysokości Strzały Twe rzucasz na kraju obrońce, Błagamy Ciebie przez tę garstkę kości, Zapal przynajmniej na śmierć naszą — słońce! Niechaj dzień wyjdzie z jasnej niebios bramy, Niechaj nas przecie widzą — gdy konamy!
Źródło wydania: Juliusz Słowacki, Dzieła Juliusza Słowackiego. Pierwsze krytyczne wydanie zbiorowe, t. I., Wiersze drobne, wyd. Bronisław Gubrynowicz, Lwów 1909
Pogrzeb kapitana Meyznera – analiza i środki stylistyczne
Warto wiedzieć, iż tytułowym bohaterem, jest postać, która istniała na prawdę – kapitan Józef Meyzner. Mężczyzna był bardzo zasłużonym patriotą, uczestnikiem powstania listopadowego. Ostatnie lata życia spędził w nędzy, na emigracji we Francji. Miał spocząć zapomniany, w zbiorowej mogile. Polska grupa emigrantów, nie chcąc pozwolić na taki pochówek dla zasłużonego kapitana, samodzielnie zorganizowała godny pogrzeb, którego koszty pokryła dobrowolna zbiórka.
Utwór należy do liryki refleksyjnej. Składa się z dziewięciu sześciowersowych strof. Podmiot liryczny jest zbiorowy – to polska społeczność emigracyjna w Paryżu. Wiersz został napisany 30 października 1941 roku, a wiec zaledwie kilka dni po pogrzebie kapitana.
Warstwa stylistyczna wiersza jest niezwykle bogata. Znajdziemy w nim liczne epitety, „biedną trumnę”, „rycerskiej śpiewce”, „śmiertelna kula” oraz metafory, np. „ Gdy Polska cała w twardej zbroi szczękła”, „Do żebrackiego mieli rzucić dołu”. W utworze występują apostrofy do samego Boga, „Ale Ty, Boże! który z wysokości Strzały Twe rzucasz na kraju obrońce”. Zastosowano powtórzenia, potęgujące wzniosłość i patetyczność utworu, np. słowa „Niechaj”, „Gdyby”, „Ani”, spójnika „I”, – „ I przyszły”, „ I otworzyli”, „ i rzekli”. Emocjonalność utworu zostaje również podkreślona przez wykrzyknienia, „Lecz nie! — szpitalne łoże i koszula!, „ Niechaj nas przecie widzą — gdy konamy!”. Liczne archaizmy i odmiany wyrazów, które dziś nie są już używane w podanej formie, wynikają z okresu, w którym utwór został napisany.
Pogrzeb kapitana Meyznera – interpretacja wiersza
Geneza i rys historyczny
Początek utworu to przedstawienie, w jaki sposób miał zostać pochowany kapitan. Mamy tu opis zbiorowego grobu:„Do żebrackiego mieli rzucić dołu; Ani łzy jednej matczynego żalu, Ani grobowca nad garstką popiołu!”. Podmiot liryczny nie może pogodzić się, że nad szczątkami bohatera, nie postanie postawiony nawet grobowiec, a o zbiorowej mogile nikt nie będzie pamiętał. Dla osoby mówiącej, oczywistym jest, iż kapitan powinien zostać pogrzebany ze wszelkimi należnymi mu się honorami, „Gdyby przynajmniej przy rycerskiej śpiewce Karabin jemu pod głowę żołnierski!”.
Podmiot liryczny jest rozżalony, że Meyzner, odszedł w szpitalnym łóżku, a nie służąc ojczyźnie. Opisano także scenę identyfikacji zwłok człowieka, w którym grupa emigrantów rozpoznała tytułowego bohatera, nazywając go „ bratem”. Osoby zajmujące się zwłokami opisano jako bezduszne, niewzruszone ludzkim losem, „ chciwy jałmużny odźwierny I przyszły wiedmy, które trupów strzegą”.
Podmiot liryczny poddaje wątpliwości, czy Józef Meyzner przypuszczał, że może go spotkać taki koniec, zadaje retoryczne pytania. Następnie emigranci dowiedzieli się , gdzie ma zostać pochowany ich przyjaciel. Jeden z młodych wyjął pierwszą monetę i tak powstała idea zbiórki na pogrzeb godny kapitana. Zakończenie utworu, to zwrot do Boga i prośba, żeby pamiętał o innych ludziach, przebywających na emigracji, aby ich los był łaskawszy niż dla Meyznera, „ Błagamy Ciebie przez tę garstkę kości, Zapal przynajmniej na śmierć naszą — słońce!”.
Wiersz głosem polskich emigrantów
Wydarzenie przedstawione w utworze „Pogrzeb kapitana Meyznera” to swego rodzaju manifestacja i zwrócenie uwagi na losy polskich emigrantów. Osoby, które są nawet bardzo zasłużone dla swej ojczyzny, na obczyźnie umierają w nędzy i zapomnieniu. Utwór podkreśla, jak ważną rolę odgrywa współpraca, trzymanie się razem jako grupa i społeczeństwo ludzi, którzy byli zmuszeni opuścić swój dom.
Temat patriotyzmu, oddania ojczyźnie i cierpienia, to bardzo ważny i częsty motyw przewodni polskiego romantyzmu. Utwory opisujące wydarzenia historyczne, emocje wiążące się z ciężką sytuacją polityczną, ekonomiczną, oddanie ojczyźnie, były tworzone „ku pokrzepieniu serc”. Miały nie tylko ogromną wartość literacką, kulturalną, ale przede wszystkim podtrzymywały ducha walki Polaków i uświadamiały w wielu istotnych kwestiach.
Podsumowanie
Juliusz Słowacki to niewątpliwie wybitny literat, dla którego nawet przygotowania do pochówku, mogły zostać ujęte niezwykle poetycko. Otwiera oczy na historię, okrucieństwo losu i niesprawiedliwość, jaka dotknęła wielu zasłużonych Polaków, ponieważ Józef Meyzner, nie jako pierwszy miał spocząć w zbiorowej mogile, o której po kilkudziesięciu latach, ślad by zaginął. Utwór obrazuje również, jak w obliczu naprawdę istotnych spraw, Polacy potrafią jednoczyć się i współpracować na rzecz szczytnej idei. Dodatkowo, dzięki wierszowi nazwisko bohatera jest częściej wymawiane w dzisiejszych czasach. Słowacki w pewien sposób wybudował mu niezniszczalny pomnik, uwiecznił postać Meyzera w swoim wierszu, który mimo upływu lat, znany jest do dziś.