Psalm 91 interpretacja

Psalm 91 Jana Kochanowskiego stanowi jeden z wielu zawartych w „Psałterzu Dawidowym”. Jest to utwór o charakterze dydaktycznym. Stanowi ważny zabytek języka polskiego, a klasycystyczna harmonijna forma ukazuje styl renesansowej poezji.

Geneza „Psałterza Dawidowego” 

Czarnoleski poeta był prawdziwym człowiekiem renesansu. Uczył się na wielu ważnych uniwersytetach całej Europy (Kraków, Królewiec, Padwa). Pracę nad tłumaczeniami rozpoczął najpóźniej w 1571 roku. Po ośmiu latach Psałterz ukazał się nakładem Drukarni Łazarzowej w Krakowie. Kochanowski uznawał to za swoje największe osiągnięcie literackie. Mówił o tym m.in. w wierszu dedykacyjnym dla biskupa krakowskiego Piotra Myszkowskiego („Tymżeś mi serca dodał, żem się rymy swymi/ Ważył zetrzeć z poety co znakomitszymi/ I wdarłem się na skałę pięknej Kalijopy, / Gdzie dotychmiast nie było znaku polskiej stopy. „). Wiedział o tym, jak trudne to zadanie, dlatego pracę nad Psałterzem poprzedził wieloletnimi studiami biblijnymi.

Przekłady psalmów na język polski miały miejsce na długo przed Janem Kochanowskim. Pierwszy pochodzi prawdopodobnie z XIII wieku i został stworzony dla błogosławionej Kingi (jedynie poszlaki, brak dowodów). Pod koniec XIV wieku napisano „Psałterz królowej Jadwigi” (inaczej floriański). W następnym wieku pojawił się „Psałterz puławski”. Możliwe, iż istniało ich więcej, lecz ze względu na ręczne przepisywanie, często istniały jedynie pojedyncze egzemplarze. Drukowane psałterze w XVI wieku tworzył m.in. Mikołaj Rej, na 30 lat przed mistrzem z Czarnolasu.

Psalm – gatunek literacki

Psalmy powstawały między XI, a II wiekiem przed Chrystusem. Oryginalnie były podzielone na 5 ksiąg, podobnie jak Tora. Większość z nich przypisywanych jest żydowskiemu królowi Dawidowi (73). Sam gatunek wywodzi się z Biblii, jest religijny o charakterze poetyckim, zapisywany jak cała Biblia wersetami (Kochanowski w swoim przekładzie odchodzi od tego zapisu i stosuje wersy – argumentując, iż jest to hebrajska liryka). Psalmy wykonywane są przy akompaniamencie instrumentów strunowych. Dzielą się na:

  • Hymny
    • pochwalne
    • błagalne
    • dziękczynne
  • Lamentacje 
    • indywidualne
    • zbiorowe
  • Królewskie
  • Dydaktyczne
  • Syjońskie (o Syjonie)

Psalm 91 – analiza utworu

Jest to wiersz stroficzny, zawiera ich dziewięć. Każda strofa ma cztery wersy. Wszystkie rymy są parzyste, żeńskie i dokładne, zgodnie z zasadami klasycystycznymi. Ma charakter bardzo harmonijny, rytmiczny. Wszystkie wersy mają równą liczbę sylab. Psalm wypełniają środki stylistyczne, które świadczą o wyjątkowym kunszcie artystycznym autora. Pojawia się apostrofa skierowana do odbiorcy („Słuchaj, co mówi Pan”), przerzutnia, która ma funkcję utrzymania harmonijnej budowy (pierwsza i czwarta strofa). Anafora („Stąd…”) utrzymuje meliczność utworu. Występują także liczne epitety („dzień biały”, „miecz nieuchronny”, „zła przygoda”).

Psalm 91 – interpretacja 

Głównym sensem utworu jest wysławianie Boga, co oznacza, iż jest to psalm pochwalno-dziękczynny. Podmiot liryczny to osoba głęboko wierząca, która zachęca ludzi, aby również zawierzyli się Stwórcy. Pierwsze strofy opisują życie, którego zaznają wierni wyznawcy. Osoba mówiąca opisuje łaski, jakich mogą doświadczyć. To między innymi ochrona przed groźnymi chorobami („I w zaraźliwym powietrzu ratuje”), niebezpieczeństwami codzienności („Ciebie on z łowczych obierzy wyzuje”), czy niespodziewanej śmierci („Na żadną trwogę ani dbaj na strzały”). Zapewnia również, iż po śmierci taki człowiek może liczyć na zbawienie („W cieniu swych skrzydeł zachowa Cię wiecznie”). Bóg jest tu więc „tarczą” i „puklerzem mocnym” dla człowieka. Będzie on chroniony również przez jego sługi, czyli anioły.

Podmiot liryczny skupia się na obronnej funkcji Stworzyciela, jako dobrego ojca, który będzie wystrzegał swoje dzieci od złego. W drugiej części utworu użyte cytaty wskazują na użycie słów samego Boga (od piątej strofy). Tutaj jest on też podmiotem lirycznym. Zapewnia, że nie odrzuci człowieka, który postępuje zgodnie z jego przykazaniami i wolą. Może on liczyć na jego wsparcie. Wierni będą mieli również wybaczane grzechy i momenty słabości („Iżeś rzekł Panu: »tyś nadzieja moja«, / Iż Bóg nawyższy jest ucieczka Twoja”). Stwórca chce być też oparciem człowieka, ucieczką od zmartwień i trwogą.

Człowiek ukazany jest jako istota krucha, zagubiona. Czeka na niego mnóstwo niebezpieczeństw codzienności, dlatego, jeśli odda się Bogu, będzie przed nimi strzeżony. Nie widać tu więc ludzkiego humanizmu, odrzucenia Boga, a raczej całkowite mu oddanie. Wizja ta niekoniecznie kojarzy się z renesansem, gdzie ze względu na zestawienie go jako przeciwieństwo średniowiecza. Trzeba jednak pamiętać, iż w oświeceniu Kościół nadal był bardzo silną instytucją, a wiara podstawą życia. Ideały epoki ukazuje tu przedstawienie Boga jako genialnego kreatora i artystę. Takie postrzeganie Kochanowski przedstawia między innymi w hymnie „Czego chcesz od nas, Panie”. Humanizm renesansowy nie zaprzecza więc boskiemu stworzeniu, a jest z nim zgodny.

Psalm 91 stanowi ważny utwór w cyklu „Psałterza Dawidowego”. Kochanowski czerpie z idei humanizmu renesansowego, wychwala Boga i zachęca ludzi, aby również mu się zawierzyli.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *