Świdryga i Midryga – interpretacja
Bolesław Leśmian to jeden z najbardziej znanych i docenianych twórców okresu dwudziestolecia międzywojennego. Kojarzony był przede wszystkim ze względu na swój skrajny indywidualizm i oryginalność, które odbijały się w jego utworach. Za życia już określano go jako epigona Młodej Polski. Leśmian stworzył też zupełnie nową odmianę ballady. Jego dzieło zatytułowane „Świdryga i Midryga” także należy do tego gatunku. Utwór ten pochodzi z tomu o nazwie „Łąka”, wydanego w Warszawie w roku 1920. Poruszona została w nim problematyka filozoficzna, pojawiają się nawiązania do natury i ludowości.
Spis treści
Świdryga i Midryga – treść wiersza
To nie konie tak cwałują i uszami strzygą, Jeno tańczą dwaj opoje — Świdryga z Midrygą. A nie stęka tak stodoła pod cepów bijakiem, Jak ta łąka, źgana stopą srożej niż kułakiem!
Rozwiń treść utworu
Zaskoczyła ich na słońcu Południca blada I Świdrydze, i Midrydze, i tańcowi rada. Zaglądała im do oczu chciwie, jak do żłobu. «Który w tańcu mię wyhula, bom jedna dla obu?» — «Moja będzie — rzekł Świdryga — ta pierś i ta szyja!» — A Midryga pięścią przeczy: ,,Moja lub niczyja!» Ten ją porwał za dłoń jedną, a tamten za wtórą. «Musisz obu nam nastarczyć, skąpico--dziewczuro!» A ona im prosto w usta dyszy bez oddechu, A ona im prosto w oczy śmieje się bez śmiechu. I rozdwaja się po równu, rozszczepia się żwawo Na dwie dziewki, na siostrzane — na lewą i prawą. «Dosyć ciała dwoistego mamy tu na łące! Tańczże z nami południami, dopóki jarzące! Jedna dziewka rąk ma czworo i cztery ma łydy! Niech upoją nas do reszty twe słodkie bezwstydy!» Nasrożyli się do tańca, jak gdyby do boju — Przysporzyli kwiatom zgiełku, łące — niepokoju. Więc Świdryga pląsał z prawą, więc Midryga — z lewą, Ten obcasem kurz zamiatał, a tamten — cholewą. Na odsiebkę, na odkrętkę i znów na odwrotkę — Podeptali macierzankę, błyszczkę i tymotkę! Jeden wrzeszczał: «Konaj żywcem!», a drugi: «Wciornaści!», Tańcowali aż do zdechu i aż do upaści! Aż poczuli, że dziewczyna życie w tańcu traci, I umarła jednocześnie we dwojej postaci. «Pochowajmy owo ciało nie bardzo samotne, Bo podwójne w tańcowaniu, a w śmierci dwukrotne. Pochowajmy na cmentarzu, gdzie za drzewem — drzewo, Zmówmy pacierz obopólny — za prawą i lewą». W dwóch ją trumnach ułożyli, ale w jednym grobie — A już huczy echo ziemne — tańczą trumny obie! Tańczą, ciałem nakarmione, syte i hulaszcze, Ukazując co raz w tańcu niedomkniętą paszczę. Tańczą, skaczą i wirują, klepką dzwonią w klepkę, Na odkrętkę, na odwrotkę i znów na odsiebkę! Aż się kręci razem z nimi śmierć w skocznych lamentach, Aż się wzdryga wnętrznościami przerażony cmentach! Aż się w sobie zatraciło błędne tańca koło, Aż się stało popod ziemią huczno i wesoło! Aż zmąciły się rozumy Świdrydze-Midrydze, Jakby wicher je rozhulał na wiatraka śmidze! I rozwiała się w ich głowach ta wiedza pomglona, Gdzie jest prawa strona świata, a gdzie lewa strona? W jakiej trumnie lewa dziewka, w jakiej prawa leży? I która z nich i do kogo po śmierci należy? Tak im w oczach opętanych świat się cały miga, Że nie wiedzą, kto Świdryga, a kto z nich Midryga? Jeno ujrzą otchłań śmierci czarną od ogromu: «A bądźcie tu, ludzie dobrzy, jak u siebie w domu! Jedna trumna dla jednego, dla drugiego — druga, W jednej wieczność prawym okiem, w drugiej lewym mruga!» Obłąkani nad przepaścią poklękali wzajem I na klęczkach zatańczyli tuż, tuż nad jej skrajem. Tańcowali na czworakach, tańcowali płazem, Tak i nie tak — i na opak — razem i nie razem! Aż wwichrzeni w mrok dwóch trumien, jak dwa błędne wióry, Powpadali w otchłań śmierci nogami do góry!
Źródło wydania: Bolesław Leśmian, Łąka, Wydawnictwo Mortkowicza, Warszawa, 1920
Świdryga i Midryga – analiza utworu
Ballada zatytułowana „Świdryga i Midryga” to przykład tego, jak wygląda liryka pośrednia. Nie ma tam bowiem bezpośredniej perspektywy narratora pierwszoosobowego. Brakuje tam jego własnych doświadczeń. Zamiast tego pojawia się narracja trzecioosobowa i wszechwiedzący podmiot liryczny z takiej perspektywy opowiada o wydarzeniach, jakie rozgrywają się na jego oczach. Narracja przypomina zatem opowieść z prozy.
Zaproponowana przez Leśmiana w utworze budowa jest raczej regularna. Całość składa się aż z trzydziestu jeden strof, a każda z nich zawiera dwa wersy. Utwór napisany jest przy użyciu czternastozgłoskowca, który pojawia się w strofach. Leśmian wykorzystał także rymy parzyste o układzie aa, co także wpływa na regularność utworu i na jego określony rytm. Jest to zatem wiersz stroficzny, o zamkniętej budowie.
Leśmian także w tej balladzie chętnie sięgał po różnorodne środki stylistyczne, z których znana była jego twórczość. Przede wszystkim są to epitety, plastycznie określające wygląd świata przedstawionego. Pojawiają się zatem takie określenia jak „chciwie”, „żwawo”, „słodkie” czy „samotne”. Obecne są także poetyckie metafory, które budują klimat dzieła, na przykład takie jak „Niech upoją nas do reszty twe słodkie bezwstydy!”. Leśmian stosuje także porównania, dzięki którym czytelnik ma możliwość lepszego wyobrażenia sobie sceny, tak jak w wersie „Jak ta łąka, źgana stopą srożej, niż kułakiem!”.
Warto zwrócić uwagę także na anafory, czyli powtórzenia na początku wersów, takie jak na przykład „Aż się…”, co podkreśla to, że jest to istotny fragment. Leśmian oczywiście stosuje też charakterystyczne dla swojej twórczości neologizmy. To między innymi takie określenia jak „skąpico–dziewczuro!” czy też „cmentach”. Obecne są również wyliczenia, również ułatwiające czytelnikowi zorientowanie się w scenie: „Podeptali macierzankę, błyszczkę i tymotkę!”. Liczne wykrzyknienia podkreślają dynamikę utworu i szybkie tempo następujących po sobie wydarzeń. Z kolei personifikacja, taka jak na przykład „tańczą trumny obie!” to również sposób na ożywienie tekstu i nadania mu poetyckiego oblicza.
Świdryga i Midryga – interpretacja ballady
„Świdryga i Midryga” to jedna z najbardziej znanych ballad Leśmiana. Tytułowi bohaterowie spotykają na swojej drodze Południcę i następnie porywają ją do tańca.
Chłopi walczą między sobą o jej względy, ponieważ tylko jeden z nich może zatańczyć z kobietą. Jest ona tak rozchwytywana przez tancerzy, że nagle pomnaża się i pojawiają się dwie postaci. W dziele pojawia się zatem motyw rywalizacji i trójkąta, w który wplątują się wraz z Południcą chłopi.
Ostatecznie kobieta pada nieżywa po intensywnym tańcu. Był on bowiem zbyt energiczny, pełen namiętności i ekspresji. Chłopi chowają dziewczynę w dwóch trumnach, ale w jednym grobie i po jakimś czasie, ku ich zdziwieniu, także te trumny zaczynają tańczyć. Przyczynia się to do szaleństwa Świdrygi i Midrygi. Jest ono też spowodowane nieszczęśliwym zauroczeniem w demonie oraz nadprzyrodzonymi wydarzeniami.
Leśmian opowiada zatem historię miłości, która nie mogła być spełniona i szczęśliwa, prowadziła bowiem jedynie do śmierci i szaleństwa. Chłopi tracą jakikolwiek sens swoich zalotów do Południcy, liczy się tylko rywalizacja, taniec i ekscytacja, jaką niesie on ze sobą. To pokazuje, że do celu nie warto czasami dążyć za wszelką cenę, gubiąc po drodze rozsądek i pierwotne założenia. Może to bowiem przynieść jedynie nieszczęście.