Chłopcy z Placu Broni – streszczenie

„Chłopcy z Placu Broni” (węg. „A Pál utcai fiúk”) to powieść węgierskiego pisarza Ferenca Molnára, która od 1906 roku ukazywała się w odcinkach na łamach czasopisma „Tanulók Lapja”, a w 1907 roku została wydana jako książka. Utwór należy do klasyki literatury dla dzieci i młodzieży, zdobył światową popularność oraz doczekał się przekładów na co najmniej 42 języki. Opowiada o grupie chłopców z Budapesztu, którzy bronią swojego ukochanego placu zabaw przed rywalizującą z nimi grupą.

Chłopcy z Placu Broni – streszczenie krótkie

Grupa chłopców z Budapesztu spędza wolny czas na Placu Broni, który jest dla nich symbolem wolności oraz własnej ojczyzny. Na ich czele stoi Janosz Boka, rozsądny i sprawiedliwy przywódca. Najniższą pozycję w grupie zajmuje drobny i niepozorny Ernest Nemeczek, jedyny szeregowiec. Pewnego dnia chłopcy dowiadują się, że członkowie konkurencyjnego ugrupowania, nazywanego czerwonymi koszulami, zaczynają zagrażać ich terytorium. Przywódca przeciwników, Feri Acz, kradnie chorągiewkę z jednej z fortec. Boka organizuje wyprawę na teren wroga, podczas której odkrywa, że jeden z jego kolegów, Gereb, zdradził przyjaciół. Rozpoczynają się przygotowania do walki o Plac Broni.

Największym poświęceniem wykazuje się Nemeczek, który mimo słabego zdrowia wielokrotnie naraża się na niebezpieczeństwo. Podczas jednej z wypraw zostaje wrzucony do zimnej wody, przez co poważnie choruje. Mimo gorączki uczestniczy w decydującej bitwie i w krytycznym momencie rzuca się na Feriego Acza, przyczyniając się do zwycięstwa obrońców Placu Broni. Jego stan zdrowia jednak się pogarsza. Chłopiec umiera, pozostawiając przyjaciół pogrążonych w żałobie. Wkrótce po jego śmierci Boka dowiaduje się, że na Placu Broni ma powstać budynek. Oznacza to, że mimo wygranej bitwy chłopcy ostatecznie stracą miejsce, za które Nemeczek oddał życie.

Chłopcy z Placu Broni – streszczenie szczegółowe

Rozdział I

W ciepły marcowy dzień uczniowie budapeszteńskiego gimnazjum niecierpliwie czekają na koniec lekcji. Wśród nich znajdują się członkowie grupy chłopców z Placu Broni. Podczas zajęć przekazują sobie wiadomość o popołudniowym spotkaniu, na którym mają wybrać przewodniczącego. Po wyjściu ze szkoły Boka powstrzymuje Gereba przed zniszczeniem straganu sprzedawcy słodyczy, który podniósł ceny. Następnie chłopcy spotykają Czonakosza i Nemeczka, którzy przynoszą niepokojące wiadomości.

Nemeczek opowiada o zdarzeniu w Ogrodzie Muzealnym, gdzie razem z kolegami grał w kulki. Niespodziewanie pojawili się tam dwaj silni chłopcy, bracia Pastorowie, którzy zabrali im zabawki, ogłaszając tak zwany einstand. Słowo to oznacza bezprawne przywłaszczenie cudzej własności przez silniejszego. Wydarzenie wzbudza oburzenie całej grupy. Gereb domaga się stanowczej reakcji, a Boka, który zazwyczaj unika konfliktów, również uznaje postępowanie Pastorów za niedopuszczalne. Chłopcy postanawiają omówić sprawę podczas spotkania na Placu Broni.

Rozdział II

Plac Broni jest pustym terenem położonym między kamienicami, sąsiadującym ze składem drewna oraz tartakiem. Dla chłopców stanowi najważniejsze miejsce zabaw, które traktują jak własne państwo. Z ułożonych w stosy polan budują fortece, przydzielają sobie stopnie wojskowe oraz przestrzegają ustalonego regulaminu. Prawie wszyscy mają stopnie oficerskie, a jedynym szeregowcem jest Nemeczek, który musi wykonywać polecenia starszych rangą kolegów. Na terenie składu pracuje stróż Jano, nazywany Słowakiem, któremu towarzyszy pies Hektor.

Nemeczek przychodzi na Plac przed pozostałymi chłopcami. Podczas spaceru wśród stosów drewna zauważa Feriego Acza, przywódcę czerwonych koszul, który stoi na jednej z fortec. Przestraszony chłopiec ucieka, a wróg zabiera czerwono-zieloną chorągiewkę. Kiedy pozostali przychodzą na spotkanie, Nemeczek opowiada o zdarzeniu. Boka zarządza przygotowanie nowej flagi, tym razem czerwono-białej. Następnie odbywa się zebranie, podczas którego chłopcy omawiają zagrożenie ze strony czerwonych koszul. Postanawiają również wybrać przewodniczącego. Janosz Boka otrzymuje jedenaście głosów, a Gereb trzy. Boka zostaje przywódcą grupy, co budzi niezadowolenie jego ambitnego rywala.

Rozdział III

Boka postanawia przeprowadzić wyprawę zwiadowczą do Ogrodu Botanicznego, gdzie swoją siedzibę mają czerwone koszule. Wybiera do tego zadania Czonakosza i Nemeczka. Chce pokazać przeciwnikom, że chłopcy z Placu Broni również są odważni. Zabiera kartkę z napisem „Tu byli chłopcy z Placu Broni”, którą zamierza umieścić na terytorium wroga. Trójka przyjaciół przedostaje się do ogrodu i ukrywa przed stróżem. Trafiają do ruin zamku, gdzie odkrywają magazyn broni należący do przeciwników. Boka nie pozwala jednak zabrać znalezionych przedmiotów, ponieważ uważa to za kradzież.

Chłopcy zbliżają się do wyspy, na której odbywa się zebranie czerwonych koszul. Podczas przeprawy przez staw Nemeczek przypadkowo wpada do zimnej wody. Zwiadowcy ukrywają się następnie w pobliżu obradujących przeciwników. Boka z przerażeniem odkrywa, że wśród czerwonych koszul znajduje się Gereb, który przekazuje wrogom informacje o Placu Broni. Okazuje się, że chłopiec zdradził przyjaciół, ponieważ zazdrości Boce stanowiska przewodniczącego. Boka umieszcza przygotowaną kartkę na drzewie, po czym zwiadowcy zostają zauważeni. Rozpoczyna się pościg. Chłopcy ukrywają się między innymi w oranżerii, gdzie Nemeczek musi zanurzyć się w zbiorniku z wodą. Ostatecznie całej trójce udaje się uciec. Wyprawa kończy się sukcesem, ale odkrycie zdrady Gereba bardzo martwi Bokę.

Rozdział IV

Po zakończeniu lekcji nauczyciel Rac zatrzymuje kilku uczniów należących do Związku Kitowców, tajnej organizacji działającej wśród chłopców. Profesor dowiedział się o ich działalności i postanawia przeprowadzić przesłuchanie. Uczniowie wyjaśniają, że zbierają kit wydłubywany z okien, a następnie przechowują go oraz żują, aby nie wysechł. Nauczyciel jest oburzony ich zachowaniem i nakazuje rozwiązać organizację. Chłopcy pozornie podporządkowują się poleceniu, ale później postanawiają kontynuować działalność związku w tajemnicy.

Tymczasem na Placu Broni Nemeczek zauważa podejrzane zachowanie Gereba. Śledzi kolegę i odkrywa, że próbuje on przekupić stróża Jana cygarami oraz pieniędzmi, aby ten przepędził chłopców z placu. Nemeczek chce natychmiast powiadomić Bokę, ale członkowie Związku Kitowców próbują zatrzymać go na swoim zebraniu. Chłopiec ignoruje ich wezwania, ponieważ ważniejsze jest dla niego bezpieczeństwo Placu Broni. Rozgniewani koledzy uznają go za tchórza i zdrajcę, usuwają ze związku oraz zapisują jego nazwisko małymi literami w księdze organizacji. Nemeczek odnajduje Bokę, jednak Gerebowi udaje się już uciec. Obaj przyjaciele obawiają się, że Plac Broni może zostać im odebrany.

Rozdział V

W Ogrodzie Botanicznym odbywa się kolejne zebranie czerwonych koszul. Feri Acz dowiaduje się, że z magazynu zniknęła zdobyta wcześniej chorągiew chłopców z Placu Broni. Następnie Gereb przedstawia rezultaty swoich działań. Przyznaje, że przekupił stróża, aby pozbyć się dawnych przyjaciół bez konieczności walki. Feri Acz stanowczo odrzuca ten pomysł, ponieważ uważa, że jego oddział powinien zdobyć Plac Broni w uczciwej bitwie. Jednocześnie ustala plan ataku na terytorium przeciwników. Gereb przekonuje go, że dawni koledzy są tchórzami i nie odważą się stawić oporu.

Niespodziewanie z drzewa odzywa się Nemeczek, który od dłuższego czasu podsłuchuje naradę. Przyznaje, że odzyskał chorągiewkę, a następnie odważnie występuje przeciwko całej grupie. Feri Acz jest pod wrażeniem jego postawy i proponuje mu przejście do czerwonych koszul. Nemeczek zdecydowanie odmawia zdrady swoich przyjaciół. Pastorowie odbierają mu chorągiew, a na polecenie dowódcy zanurzają go w zimnym stawie. Mimo upokorzenia chłopiec nie okazuje strachu. Wypomina Gerebowi zdradę i oświadcza, że zawsze pozostanie wierny swoim towarzyszom. Jego słowa zawstydzają wszystkich obecnych. Feri Acz pozwala mu odejść, a na znak uznania każe oddać mu wojskowe honory. Kiedy dowiaduje się, że Pastorowie wcześniej zabrali Nemeczkowi kulki, za karę nakazuje im również wejść do wody. Przemoczony i osłabiony Nemeczek wraca do domu.

Rozdział VI

Na Placu Broni chłopcy znajdują odezwę napisaną przez Bokę, który ogłasza stan zagrożenia i wzywa wszystkich do obrony wspólnego terytorium. Dowódca przedstawia szczegółowy plan bitwy. Chłopcy mają podzielić się na oddziały, obsadzić fortece oraz przygotować bomby z piasku. Boka zamierza wykorzystać znajomość terenu, aby zaskoczyć przeciwników. Jego adiutantem zostaje Nemeczek, który mimo coraz silniejszego przeziębienia uczestniczy w przygotowaniach. Chłopcy rozpoczynają ćwiczenia wojskowe, podczas których sprawdzają skuteczność zaplanowanej obrony.

Na Placu pojawia się Gereb, który przyznaje się do zdrady i prosi Bokę o przebaczenie. Wyjaśnia, że żałuje swojego postępowania. Przynosi również odzyskaną chorągiewkę, jednak Boka odmawia przyjęcia go z powrotem do grupy. Uważa, że utracone zaufanie nie może zostać tak łatwo odbudowane. Gereb odchodzi załamany, a dowódca opowiada pozostałym o jego zdradzie. Następnie odbywają się manewry przygotowujące obrońców do bitwy.

Na Plac Broni przychodzi ojciec Gereba, który chce dowiedzieć się, czy jego syn rzeczywiście dopuścił się zdrady. Chłopcy wskazują Nemeczka jako świadka wydarzeń. Nemeczek zaprzecza jednak winie Gereba, ponieważ nie chce, aby kolega został ukarany przez ojca. W ten sposób poświęca prawdę, aby uchronić dawnego przyjaciela przed upokorzeniem. Ojciec Gereba odchodzi uspokojony. Tymczasem stan zdrowia Nemeczka gwałtownie się pogarsza. Boka odprowadza go do domu, a osłabiony chłopiec majaczy i płacze, wspominając niesprawiedliwy wpis do księgi Związku Kitowców.

Rozdział VII

W szkole wszyscy uczniowie interesują się zbliżającą się bitwą. Wieści o konflikcie rozchodzą się także po starszych klasach. Tymczasem Nemeczek pozostaje w domu z powodu ciężkiej choroby. Pozostali chłopcy spotykają się na Placu Broni, gdzie Boka przejmuje dowództwo jako generał. Jeszcze raz przypomina wszystkim zadania oraz zasady prowadzenia walki. Chłopcy przygotowują się do obrony i niecierpliwie oczekują przeciwników.

Na Plac przychodzi służąca z listem od Gereba. Chłopiec ponownie przeprasza za zdradę i wyjaśnia, że pod wpływem zachowania Nemeczka zrozumiał swój błąd. Informuje także, że potajemnie wrócił do Ogrodu Botanicznego, gdzie podsłuchał naradę czerwonych koszul i zdobył informacje o ich planach. Gereb prosi o możliwość powrotu do grupy, nawet w charakterze zwykłego szeregowca. Boka przedstawia jego prośbę pozostałym chłopcom, którzy wyrażają zgodę. Gereb zostaje ponownie przyjęty i może uczestniczyć w obronie Placu Broni.

Niedługo później przybywa delegacja czerwonych koszul z białą chorągwią. W imieniu Feriego Acza oficjalnie wypowiada chłopcom wojnę. Obie strony uzgadniają zasady walki oraz termin bitwy, która ma odbyć się następnego dnia. Posłowie pytają również o Nemeczka, ponieważ chcą odwiedzić go w domu. Dowiadują się, że jest poważnie chory, i udają się do jego mieszkania. Pastorowie przepraszają Nemeczka za wcześniejsze potraktowanie, a chłopiec zapewnia, że nie żywi do nich urazy. Matka proponuje gościom czekoladę, jednak zawstydzeni chłopcy odmawiają i odchodzą.

Rozdział VIII

Nadchodzi dzień decydującej bitwy. Pogoda sprzyja chłopcom, którzy przygotowują stanowiska obronne. Boka wprowadza ostatnie zmiany w planie, rozdziela zadania oraz sprawdza gotowość oddziałów. Chce wykorzystać fortyfikacje z drewna, okopy i zgromadzone bomby z piasku. Zależy mu również na odzyskaniu chorągiewki w uczciwej walce, dlatego wcześniej odsyła ją przeciwnikom. Gereb pragnie udowodnić swoją wierność i zgłasza się do niebezpiecznych zadań. Chłopcy oczekują nadejścia czerwonych koszul, które planują zaatakować Plac Broni z dwóch stron.

Bitwa rozpoczyna się od natarcia oddziału dowodzonego przez starszego Pastora od strony ulicy Marii. Obrońcy udają odwrót, aby wciągnąć przeciwników w przygotowaną pułapkę. Czerwone koszule próbują zdobyć fortece, ale napotykają silny opór. Z umocnień spadają na nich bomby z piasku, a ukryte oddziały Boki niespodziewanie przystępują do ataku. Chłopcom z Placu Broni udaje się pokonać pierwszą grupę przeciwników i zamknąć jeńców w budce stróża. Przywódca obrońców zyskuje przewagę dzięki odpowiednio przygotowanej strategii.

Następnie do walki przystępuje Feri Acz ze swoim oddziałem. Czerwone koszule ruszają do zdecydowanego ataku, próbując przełamać obronę i uwolnić uwięzionych kolegów. Rozpoczyna się zacięta walka, podczas której obie strony wykazują się odwagą. Sytuacja chłopców z Placu Broni staje się coraz trudniejsza. Feri Acz prowadzi swoich ludzi w stronę budki, w której przetrzymywani są jeńcy. Wydaje się, że zwycięstwo obrońców jest zagrożone.

W krytycznym momencie na Placu pojawia się ciężko chory Nemeczek, który potajemnie opuścił dom, aby pomóc przyjaciołom. Widząc Feriego Acza, zbiera resztki sił i rzuca się na niego, przewracając przeciwnika. Niespodziewany atak zaskakuje czerwone koszule i pozwala obrońcom odzyskać inicjatywę. Chłopcy wypierają wrogów z Placu Broni i odnoszą zwycięstwo. Nemeczek traci jednak przytomność z wyczerpania. Kiedy odzyskuje świadomość, dowiaduje się, że jego poświęcenie przesądziło o wyniku bitwy.

Boka okazuje szacunek pokonanemu Feriemu Aczowi i pozwala mu odejść z bronią. Gereb odzyskuje utraconą pozycję, a Nemeczek w uznaniu swoich zasług zostaje awansowany do stopnia kapitana. Chłopcy cieszą się ze zwycięstwa, ale radość ustępuje miejsca niepokojowi o zdrowie przyjaciela. Matka Nemeczka przychodzi na Plac i zabiera chorego syna do domu. Cała grupa odprowadza ich w uroczystym pochodzie. Boka pozostaje pod domem przyjaciela, gdzie spotyka również Feriego Acza, zaniepokojonego losem małego bohatera.

Rozdział IX

Rozdział ma formę protokołu zebrania Związku Kitowców. Członkowie organizacji postanawiają naprawić krzywdę wyrządzoną Nemeczkowi. Unieważniają wcześniejszy wpis, w którym jego nazwisko zapisano małymi literami, a następnie umieszczają je w księdze wielkimi literami. W ten sposób przyznają, że niesłusznie uznali go za tchórza i zdrajcę. Chłopcy doceniają również zasługi Boki, którego porównują do wielkich dowódców wojskowych. Jednocześnie domagają się zwrotu pieniędzy przeznaczonych na potrzeby wojenne. Podczas zebrania dochodzi także do kolejnego sporu między Kolnayem a Barabaszem. Ostatecznie Kolnay otrzymuje naganę za zaniedbanie obowiązku żucia związkowego kitu.

Rozdział X

Stan zdrowia Nemeczka jest coraz poważniejszy. W niewielkim mieszkaniu jego rodziców panuje przygnębiająca atmosfera. Chłopiec leży w łóżku, ma wysoką gorączkę i jest bardzo osłabiony. Lekarz bada go, ale nie daje rodzicom nadziei na wyzdrowienie. Boka odwiedza przyjaciela i stara się go pocieszać. Nemeczek wspomina ukochany Plac Broni, za którym bardzo tęskni. Zdaje sobie sprawę, że może umrzeć, choć bliscy próbują zapewniać go, że wkrótce wróci do zdrowia. Jego ojciec, ubogi krawiec, mimo rodzinnej tragedii musi pracować, aby zarobić na utrzymanie.

Nemeczek coraz częściej majaczy, a jego stan gwałtownie się pogarsza. W pewnym momencie prosi Bokę, aby pozwolił mu potrąbić na wojskowej trąbce. Przyjaciel spełnia jego życzenie. Chory chłopiec wciąż myśli o swoim ukochanym placu oraz o zwycięstwie odniesionym wspólnie z kolegami. Boka pozostaje przy nim, próbując dodać mu otuchy.

Do mieszkania przychodzą członkowie Związku Kitowców, którzy chcą oficjalnie przeprosić Nemeczka i pokazać mu poprawiony wpis w księdze. Przybywają jednak za późno. Nemeczek umiera, zanim zdąży zapoznać się z ich uchwałą. Śmierć chłopca jest ogromnym wstrząsem dla rodziców i przyjaciół. Boka wychodzi z mieszkania pogrążony w rozpaczy. Wspomina wspólnie spędzone chwile, a następnie udaje się na Plac Broni, gdzie wszystko przypomina mu o zmarłym koledze.

Podczas pobytu na Placu Boka zauważa Kolnaya i Barabasza, którzy postanawiają zakończyć swoje spory. Następnie dowiaduje się od stróża Jana, że na Placu Broni ma rozpocząć się budowa trzypiętrowej kamienicy. Robotnicy wkrótce mają przystąpić do prac, co oznacza, że chłopcy bezpowrotnie utracą miejsce swoich zabaw. Wiadomość ta jest dla Boki kolejnym bolesnym ciosem. Uświadamia sobie, że Nemeczek oddał życie za teren, którego i tak nie udało się ocalić. Następnego dnia nauczyciel Rac wspomina zmarłego ucznia i informuje klasę o terminie pogrzebu. Boka zaczyna rozumieć, że w życiu radość, zwycięstwo, cierpienie i strata nieustannie się ze sobą przeplatają.