Bajronizm – definicja, przykłady, twórcy i dzieła

Epoka zapamiętana w Europie pod nazwą romantyzmu, miała swoich wielkich prekursorów. Jednym z nich był wybitny angielski poeta, lord George Gordon Byron. To on, zarówno swoją biografią, jak i twórczością, wykreował zupełnie nowy model bohatera literackiego, a wielu starało się naśladować pisarza również w życiu. Przyjrzyjmy się zjawisku, jakim był bajronizm. 

Awanturnik, kobieciarz, demoralizator – co wiemy o Byronie?

Dla zrozumienia nurtu, jakim był bajronizm, należy choć pobieżnie poznać losy człowieka, od nazwiska którego wziął swoją nazwę. George Byron przyszedł na świat w Londynie w 1788 roku, był członkiem arystokratycznej, choć zubożałej rodziny. Już w okresie studiów (Uniwersytet w Cambridge) dał się poznać jako człowiek nie stroniący od skandali, zwłaszcza obyczajowych. Po studiach zajął się twórczością literacką, działalnością parlamentarną (od 1812 roku zasiadał w Izbie Lordów) i… życiem pełnią życia, bez szczególnego przejmowania się konwenansem, normami społecznymi czy opiniami innych ludzi. Wdawał się w kolejne romanse (spłodził nawet dziecko ze swoją kuzynką, z którą się ożenił, jednak małżeństwo przetrwało około roku), podróżował po całej Europie, na przemian zarabiał krocie i tonął w długach, oddawał się przyjaźniom i napawał się wolnością, którą uważał za najwyższą wartość. Przede wszystkim jednak tworzył, a z każdym kolejnym dziełem umacniał swoją pozycję w panteonie najwybitniejszych pisarzy nie tylko angielskich, lecz także europejskich, a być może i światowych.

Pod koniec życia zaangażował się w pomoc Grekom w wyzwoleniu się spod panowania Imperium Osmańskiego. Ponoć z własnej kieszeni wyłożył środki na uzbrojenie całego oddziału powstańców, którym zresztą miał dowodzić w bitwie. Nie zdążył. Zmarł w Grecji, kiedy po dwóch miesiącach wyczerpującej gorączki, zaraził się febrą. Jego ciało zostało przetransportowane do Wielkiej Brytanii i pochowane na cmentarzu przy kościele św. Marii Magdaleny w miejscowości Hucknall. 

Bajronizm i bohater „bajroniczny”

Bajronizm to nic innego jak pewna literacka moda: Lord Byron w swoich dziełach wykreował nowy (a w zasadzie nowatorski) typ bohatera literackiego. Był to zbuntowany przeciwko prawom świata samotnik, wyalienowany ze społeczeństwa, bardzo wrażliwy, silnie odczuwający wewnętrzną walkę dobra ze złem. Taki indywidualista najczęściej skrywał w sobie jakąś mroczną tajemnicę, w wielu przypadkach związaną z zakazaną lub nieszczęśliwą miłością. W przeszłości został skrzywdzony przez los, ale intensywność odczuwanych emocji i uczuć popycha go do zemsty, która nieraz nosi znamiona autodestrukcji. 

Większość współczesnych Byronowi odbiorców utożsamiała bohaterów poetyckich powieści mistrza z wizerunkiem jego samego. Dzisiaj, dzięki badaniom historyków literatury, wiemy, że było to w dużej mierze błędne myślenie. Sam Byron, uważany za prekursora europejskiego romantyzmu, skłaniał się raczej ku klasycystycznym wzorcom w poezji i w dramacie. Ba – szybko stawszy się klasykiem, krytykował młode pokolenie twórców, dążących do romantyzmu. Co więcej, owszem – był postacią kontrowersyjną i skandalizującą, ale nie był samotnikiem i nie posiadał aż tak mrocznych stron, jak niektórzy jego bohaterowie (choć na pewno zdarzały mu się porywy namiętności, o czym świadczy ostatni rok jego życia i epizod grecki). Stworzenie tego rodzaju wizerunku literackiego jest zdecydowanie zasługą Byrona, chociaż przeklęty przez los samotnik targany namiętnościami, występuje w zaledwie kilku jego dziełach. Najważniejsze z nich to GiaurKorsarzDon Juan.

Bajronizm w Polsce

Moda na umieszczanie w swoich dziełach bohatera o wyżej wspomnianych cechach, a także posługiwanie się formą powieści poetyckiej, którą kultywował Byron, dotarła również do Polski i wywarła duży wpływ na rodzimą literaturę. Pod wielkim wrażeniem liryków i poematów angielskiego poety byli najwięksi polscy twórcy tamtego czasu – Adam Mickiewicz i Juliusz Słowacki. Pierwszy tłumaczył dzieła Byrona na język polski, drugi nawet stylizował się na Anglika pod względem ubioru. Najważniejsza jednak jest twórczość. Echa bajronizmu można odnaleźć w konstrukcji bohaterów takich dzieł, jak np. Konrad Wallenrod czy Dziady (Mickiewicz), Kordian czy Lambro (Słowacki).

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *