Przedwiośnie – czas i miejsce akcji

„Przedwiośnie” Stefana Żeromskiego przedstawia losy Cezarego Baryki na tle przełomowych wydarzeń historycznych początku XX wieku. Akcja powieści rozgrywa się przede wszystkim w Baku, a następnie na ziemiach odrodzonej Polski, w okresie I wojny światowej, rewolucji rosyjskiej i pierwszych lat polskiej niepodległości. Zmieniające się miejsca akcji pozwalają ukazać różne warunki życia oraz problemy społeczne i polityczne tamtych czasów.

Przedwiośnie – miejsce akcji

Początkowo akcja powieści rozgrywa się w Baku, mieście położonym nad Morzem Kaspijskim, na terenie dzisiejszego Azerbejdżanu, należącym wówczas do Imperium Rosyjskiego. Mieszka tam zamożna polska rodzina Baryków, która prowadzi dostatnie życie dzięki wysokiemu stanowisku Seweryna w przemyśle naftowym. Po wybuchu rewolucji Baku staje się miejscem gwałtownych przemian społecznych, prześladowań, głodu i krwawych walk między Ormianami a Tatarami. To właśnie tam Cezary przeżywa śmierć matki, poznaje okrucieństwo rewolucji i ponownie spotyka ojca.

Kolejne miejsca akcji wiążą się z podróżą Cezarego i Seweryna do Polski. Bohaterowie przemierzają tereny Rosji, zatrzymując się między innymi w Moskwie i Charkowie, gdzie oczekują na możliwość dalszej podróży. Po śmierci ojca Cezary samotnie przekracza polską granicę. Widok biednych, zaniedbanych miejscowości staje się dla niego pierwszym zetknięciem z rzeczywistością ojczyzny, która nie przypomina kraju szklanych domów z opowieści Seweryna.

Ważnym miejscem akcji jest Warszawa, gdzie Cezary rozpoczyna studia medyczne, poznaje Szymona Gajowca oraz Antoniego Lulka. Stolica ukazana zostaje jako miasto wielkich kontrastów społecznych, w którym obok ludzi zamożnych żyją robotnicy i mieszkańcy ubogich dzielnic. W Warszawie rozgrywają się również dyskusje polityczne dotyczące przyszłości Polski, spotkanie Cezarego z Laurą w Ogrodzie Saskim oraz końcowa demonstracja robotnicza zmierzająca pod Belweder. Część wydarzeń obejmuje ponadto tereny działań wojennych na Białorusi i Mazowszu, gdzie Baryka walczy podczas wojny polsko-bolszewickiej.

Znaczna część powieści rozgrywa się także w Nawłoci, majątku rodziny Wielosławskich położonym w okolicach Częstochowy. Cezary poznaje tam życie zamożnego ziemiaństwa, pełne przyjęć, zabaw i wygód. Ważnymi miejscami są również pobliski Leniec, należący do Laury Kościenieckiej, oraz Odolany, gdzie odbywa się bal. Z kolei w folwarku Chłodek i okolicznych wsiach bohater poznaje ciężkie warunki życia najbiedniejszych chłopów. Zestawienie bogactwa Nawłoci z ubóstwem wsi unaocznia mu nierówności społeczne istniejące w odrodzonej Polsce.

Przedwiośnie – czas akcji

Główne wydarzenia powieści rozgrywają się od 1914 roku do początku lat 20. XX wieku, prawdopodobnie do 1921 roku. Początek akcji właściwej przypada na wybuch I wojny światowej, kiedy czternastoletni Cezary żegna ojca powołanego do rosyjskiej armii. Następnie bohater doświadcza rewolucji rosyjskiej z 1917 roku oraz krwawych konfliktów narodowościowych, które ogarniają Baku w 1918 roku. W tym okresie traci matkę i rozpoczyna podróż z odnalezionym ojcem do Polski.

Dalsze wydarzenia obejmują pierwsze lata istnienia II Rzeczypospolitej. Istotnym punktem historycznym jest wojna polsko-bolszewicka z 1920 roku, w której Cezary bierze udział jako ochotnik. Po zakończeniu walk wyjeżdża do Nawłoci, gdzie przebywa jesienią i zimą, a następnie wraca do Warszawy. Ostatnie wydarzenia rozgrywają się w okresie przedwiośnia, kiedy bohater uczestniczy w demonstracji robotniczej. Powieść zawiera również wspomnienia dotyczące wcześniejszych lat, między innymi młodości rodziców Cezarego oraz udziału jego przodka w powstaniu listopadowym z 1830–1831 roku.