Starożytność

Starożytność stanowi jeden z podstawowych fundamentów literatury europejskiej. W szkolnym podziale epok jej centrum tworzy antyk grecko-rzymski, rozwijający się od archaicznej kultury Greków do schyłku cesarstwa zachodniorzymskiego. Obok niego istotne znaczenie ma tradycja biblijna i dziedzictwo wcześniejszych cywilizacji Bliskiego Wschodu. Grecka literatura wyrastała z przekazów ustnych, mitu, obrzędu i życia wspólnoty obywatelskiej. Rzymianie przejmowali oraz przekształcali greckie wzorce, nadając im własny charakter polityczny i obyczajowy. Granice epoki są umowne i nie oznaczają równoczesnego zaniku wszystkich dawnych tradycji.

W starożytności ukształtowały się trwałe wzorce eposu, tragedii, komedii, liryki, dialogu filozoficznego i retoryki. „Iliada” i „Odyseja”, tradycyjnie przypisywane Homerowi, przedstawiały człowieka wobec wojny, honoru i przeznaczenia. Tragedie Sofoklesa stawiały pytania o odpowiedzialność, prawo oraz granice poznania, a komedia Arystofanesa komentowała życie publiczne. Rzymskie osiągnięcia reprezentują między innymi Wergiliusz, Horacy i Owidiusz. Istotne były harmonia, umiar oraz kunszt kompozycji, lecz antyczna twórczość obejmowała również obrazy cierpienia, przemocy i wewnętrznego konfliktu.

Najważniejszym dziedzictwem antyku jest język pytań o dobre życie i miejsce człowieka w świecie. Stoicyzm, epikureizm i inne szkoły filozoficzne proponowały odmienne sposoby odnoszenia się do szczęścia, obowiązku oraz zmienności losu. Mity utrwaliły postacie i sytuacje, do których późniejsi pisarze odwoływali się jako do rozpoznawalnych symboli. Antyczne wzorce nie były jedynie naśladowane: kolejne epoki prowadziły z nimi spór, przekształcając rozumienie bohaterstwa, tragizmu czy piękna. Dzięki temu literatura starożytna pozostaje aktywnym źródłem europejskiej kultury.