Często wydaje nam się, że to my sami jesteśmy odpowiedzialni za to, jaki jest nasz charakter, czego pragniemy i jakie cechy nas reprezentują. W rzeczywistości jednak na to, jak ukształtowany jest nasz charakter, wpływa mnóstwo czynników. Jednymi z najważniejszych są wszystkie relacje z drugim człowiekiem, jakie podejmujemy, prowadzimy lub zrywamy. To właśnie inni ludzie są największym nośnikiem emocji, które mogą nas w życiu zmienić i na nas wpłynąć. Wiele dowodów na to przekazuje nam literatura przeróżnych epok.
To opracowanie tematu matury w 2024 roku, zobacz inne Tematy rozprawek maturalnych
Spis treści
Tristan i Izolda
Tristan i Izolda to jedna z najsłynniejszych i największych opowieści o miłości epoki średniowiecza. Początkowo przekazywana była ona ustnie i w różnych wariantach, dzisiaj znamy ją w formie w pełni zrekonstruowanej. To opowieść o rycerzu Tristanie – absolutnym wzorze średniowiecznego rycerza – a także Izoldzie, najpiękniejszej kobiecie na ziemi swojego czasu. Tristan był podwładnym króla Marka, dla którego miał ściągnąć na dwór Izoldę Złotowłosą. W trakcie podróży powrotnej młodzi jednak wypili eliksir miłosny przeznaczony dla króla i popadli w prawdziwą obsesję na swoim punkcie, na którą nie mieli najmniejszego wpływu. Tristan odstąpił chyba od wszystkich zasad etosu rycerza średniowiecznego, Izolda w późniejszym czasie również dopuszczała się intryg oraz kłamstw. Próbowali na wszelkie sposoby trzymać się uczciwości, jednak magia eliksiru zawsze okazywała się silniejsza i w końcu wracali do siebie, by chociaż jeszcze raz się zobaczyć. Gdyby nie fatalny zbieg okoliczności oraz szereg przypadków, Tristan i Izolda nigdy by się nie poznali, a co za tym idzie, pozostaliby pewnie do końca życia takimi, jakimi byli wcześniej, i nikt nie usłyszałby o ich tragicznej historii, która po prostu by się nie wydarzyła.
Makbet
W Makbecie Williama Szekspira mamy do czynienia z psychologicznym studium umysłu ludzkiego, w którym rodzi się szaleństwo i żądza mordu. Tytułowy bohater był najlepszym dowódcą wojsk króla Dunkana. Wracając z kolejnej zwycięskiej walki, napotkał na wrzosowisku trzy wiedźmy, które przepowiedziały mu, że zasiądzie na tronie swojego państwa. Z początku rycerz nie chciał w to uwierzyć, jednak przepowiednia rozbudziła jego niezdrową ambicję.
Nawet to jednak prawdopodobnie nie doprowadziłoby do niczego niebezpiecznego, lecz na plan tragedii weszła również Lady Makbet. To dopiero ona zaczęła podsycać chorobliwą żądzę władzy w swoim mężu i swoją determinacją sprowadzać go na drogę realizacji mrocznych pragnień. Właściwie to przez swoją żonę Makbet stał się królobójcą, a potem prowokował kolejne tragedie i zabójstwa. Można się więc zastanawiać nad tym, czy do tragedii nie doprowadziła tak naprawdę Lady Makbet. Trudno bowiem oprzeć się wrażeniu, że gdyby nie ona, rycerz sam z siebie nie podjąłby tak dramatycznych i brzemiennych w skutki działań. Dramat Szekspira wydaje się więc dostarczać kolejnych dowodów na to, że nie tylko relacja z drugim człowiekiem kształtuje nas jako ludzi, ale że wręcz ma kluczowe znaczenie dla naszego życia i naszej osobowości.
Lalka i Potop
Również bardziej współcześni bohaterowie literaccy dostarczają nam dowodów na to, że prawdą jest zawarta w temacie niniejszej pracy teza, iż relacja z drugim człowiekiem bardzo mocno wpływa na naszą osobowość i nas kształtuje. Stanisław Wokulski, główny bohater powieści pt. Lalka autorstwa Bolesława Prusa, był zaradnym przedsiębiorcą, dopóki nie poznał Izabeli Łęckiej, nie zakochał się w niej i nie poświęcił wszystkich swoich życiowych zasobów na to, by zdobyć jej serce, co zresztą nie udało mu się i doprowadziło go do załamania nerwowego. Andrzej Kmicic z Potopu stał się porządnym szlachcicem i gorącym patriotą dopiero po poznaniu Oleńki Billewiczówny oraz po utracie jej zaufania i sympatii. Dopiero wtedy warchoł dojrzał i zrozumiał swoje wcześniejsze błędy.
Inne przykładowe konteksty
Zbrodnia i kara
Relacja Raskolnikowa z Sonią Marmieładową odgrywa kluczową rolę w jego przemianie. Sonia jest osobą pokorną, wierzącą i gotową do poświęceń. Jej bezwarunkowa empatia kontrastuje z pychą i izolacją Rodiona. To właśnie dzięki niej bohater zaczyna dostrzegać własną winę w innym świetle. Sonia nie potępia go, lecz towarzyszy mu w cierpieniu. Jej obecność staje się moralnym lustrem, w którym Raskolnikow widzi prawdę o sobie. Relacja ta prowadzi go do przyznania się do zbrodni i podjęcia pokuty. Dostojewski pokazuje, że kontakt z osobą zdolną do miłości może stać się impulsem do odrodzenia duchowego.
Mały Książę
Najważniejszą relacją w utworze jest więź Małego Księcia z Lisem. To właśnie Lis uczy bohatera, czym jest odpowiedzialność za drugiego człowieka. Dzięki temu spotkaniu chłopiec rozumie sens oswajania i wyjątkowość więzi. Odkrywa, że „najważniejsze jest niewidoczne dla oczu”. Relacja zmienia jego sposób patrzenia na świat i własne uczucia wobec Róży. Saint-Exupéry pokazuje, że drugi człowiek może stać się przewodnikiem w dojrzewaniu emocjonalnym.
Granica
Zenon Ziembiewicz kształtuje się poprzez relacje z dwiema kobietami – Elżbietą i Justyną. Każda z tych więzi odsłania inną stronę jego charakteru. Relacja z Elżbietą daje mu poczucie stabilizacji i społecznego awansu. Związek z Justyną prowadzi natomiast do moralnego upadku i tragedii. Bohater nie potrafi udźwignąć konsekwencji swoich decyzji. Nałkowska ukazuje, że relacje mogą zarówno rozwijać, jak i niszczyć, ujawniając prawdziwe oblicze człowieka.
Kamienie na szaniec
Przyjaźń Zośki, Alka i Rudego buduje ich tożsamość i postawę wobec świata. Wspólnota wartości oraz wzajemne wsparcie wzmacniają ich odwagę. Relacja ta nie tylko daje im poczucie przynależności, lecz także mobilizuje do działania. W obliczu zagrożenia potrafią dla siebie poświęcić wszystko. Ich więź kształtuje ich jako ludzi odpowiedzialnych i gotowych do ofiary. Książka pokazuje, że silna relacja może stać się fundamentem charakteru.
Podsumowanie
Literatura podpowiada nam, że człowiek jest istotą społeczną i nie może żyć w odosobnieniu. Po pierwsze, razem żyć jest po prostu łatwiej, a po drugie – żyjąc w samotności, pozbawiamy się psychologicznego lustra, jakim jest dla nas drugi człowiek. To właśnie dzięki innym ludziom możemy się zmieniać, a także stawać się lepszymi ludźmi. Niestety każdy medal ma dwie strony i, jak pokazują niektóre przykłady, są ludzie, którzy zamiast w górę swoim wpływem będą ciągnąć nas w dół. Wówczas jednak z pomocą może przyjść nam właśnie literatura, która analizuje wiele takich przypadków i chce się z nami podzielić tą wiedzą, byśmy nie musieli tracić czasu na naukę, którą ktoś już wcześniej odrobił za nas. Podsumowując, to prawda, że inni ludzie kształtują naszą osobowość i ma to wiele zalet, jednak trzeba uważać i otaczać się wyłącznie takimi ludźmi, którzy swoją postawą i swoim charakterem mogą nas ubogacić i uczynić lepszymi. Tylko wówczas bowiem branie przykładu z drugiego człowieka ma jakikolwiek większy sens.